{"id":2341,"date":"2020-04-16T10:54:47","date_gmt":"2020-04-16T08:54:47","guid":{"rendered":"https:\/\/manzuko.com\/blog\/?p=2341"},"modified":"2026-04-02T14:54:22","modified_gmt":"2026-04-02T12:54:22","slug":"ceramika-historia-wykorzystanie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/manzuko.com\/blog\/ceramika-historia-wykorzystanie\/","title":{"rendered":"Ceramika – historia i sposoby jej wykorzystania"},"content":{"rendered":"

Ceramika to niezwykle szerokie poj\u0119cie. Niekt\u00f3rym kojarzy si\u0119 z porcelan\u0105, innym z surowymi naczyniami, a mi pierwsze na my\u015bl przychodz\u0105 koraliki ceramiczne. W rozumieniu tradycyjnym ceramik\u0105 nazywamy wyroby powsta\u0142e w wyniku wypalania gliny.\u00a0 Nazwa ceramiki pochodzi z greki, gdzie keramos oznacza ziemi\u0119, lub glin\u0119. W tym po\u015bcie poznasz histori\u0119 ceramiki, a tak\u017ce sposoby jej obr\u00f3bki.<\/p>\n

Ceramika na kartach historii<\/h3>\n

Ceramika to pierwsza sztuka funkcjonalna, kt\u00f3ra pojawi\u0142a si\u0119 w paleolicie po malowaniu cia\u0142. Podobnie jak malarstwo jaskiniowe i inne rodzaje sztuki prehistorycznej, wykorzystanie ceramiki by\u0142o odzwierciedleniem warunk\u00f3w socjoekonomicznych. Co ciekawe, chocia\u017c mo\u017cemy snu\u0107 domys\u0142y, nie mamy poj\u0119cia, w jaki spos\u00f3b wykorzystywano pierwotne garnki. Da\u0142y one now\u0105 mo\u017cliwo\u015b\u0107 zbierania, gotowania, przechowywania i spo\u017cywania \u017cywno\u015bci. Jednak\u017ce brakuje twardych dowod\u00f3w \u015bwiadcz\u0105cych o konkretnym wykorzystaniu.<\/p>\n

\"Ceramiczne<\/p>\n

Chi\u0144skie pocz\u0105tki ceramiki<\/h4>\n

Wed\u0142ug dowod\u00f3w archeologicznych ceramika po raz pierwszy pojawi\u0142a si\u0119 w Azji Wschodniej, sk\u0105d po tysi\u0105cu lat rozprzestrzeni\u0142a si\u0119 na Bliski Wsch\u00f3d i basen Morza \u015ar\u00f3dziemnego. Najprawdopodobniej chi\u0144skie pocz\u0105tki ceramiki spowodowane by\u0142y panuj\u0105cymi tam warunkami klimatycznymi, w czasach gdy by\u0142o tam wyj\u0105tkowo zimno. Gotowanie \u017cywno\u015bci by\u0142o niezb\u0119dne w surowym klimacie, st\u0105d wynalazek naczy\u0144 umo\u017cliwiaj\u0105cych obr\u00f3bk\u0119 termiczn\u0105.<\/p>\n

Co wi\u0119cej, w Chinach do\u015b\u0107 \u0142atwo o surowce niezb\u0119dne do wyrobu ceramiki takie jak glina, kaolin, skalenie i kwarc. Du\u017ca populacja chin to dodatkowy czynnik sprzyjaj\u0105cy wynalezieniu ceramiki. Zagadk\u0105 jednak pozostaje, dlaczego chi\u0144ska sztuka wyrobu ceramiki tak znacznie wyprzedza europejskie odpowiedniki.<\/p>\n

Ceramika rozprzestrzenia si\u0119 poza Chiny<\/h4>\n

Mi\u0119dzy 18 000, a 12 000 r. p.n.e. sztuka garncarska rozprzestrzeni\u0142a si\u0119 na kontynentaln\u0105 Azj\u0119 Wschodni\u0105. P\u00f3\u017aniej zaw\u0119drowa\u0142a do Japonii, Persji, Afryce, na Bliskim Wschodzie, a\u017c w ko\u0144cu dotar\u0142a do Ameryki P\u00f3\u0142nocnej i Po\u0142udniowej w 5500 roku p.n.e. Niestety do dzi\u015b nie mamy pewno\u015bci, czy sztuka ta zosta\u0142a niezale\u017cnie odkryta w wielu miejscach, czy zosta\u0142a przeniesiona z Chin.<\/p>\n

Jomon- prehistoryczna ceramika Japo\u0144ska<\/h4>\n

Jomon po japo\u0144sku oznacza \u201ewzorzysty sznur\u201d, to nazwa najstarszej ceramiki, zaraz po chi\u0144skiej. Okre\u015blenie tej ceramiki wywodzi si\u0119 ze sposobu ozdabiania naczy\u0144. Ko\u0142o garncarskie by\u0142o nieznane Japo\u0144czykom- swoje naczynia wyrabiali oni r\u0119cznie. Co ciekawe \u0142\u0105czyli oni glin\u0119 z takimi materia\u0142ami jak mika, o\u0142\u00f3w, w\u0142\u00f3kna i pokruszone \u0142upiny. Nast\u0119pnie formowano naczynie z u\u017cyciem prostych narz\u0119dzi, by finalnie wypali\u0107 je w ognisku.<\/p>\n

G\u0142\u00f3wn\u0105 funkcj\u0105 ceramiki Jomon by\u0142o przechowywanie \u017cywno\u015bci. Jednak\u017ce naukowcy odkryli, \u017ce naczynia te bywa\u0142y wykorzystywane do przechowywania zw\u0142ok niemowl\u0105t i ma\u0142ych dzieci. Niekt\u00f3re od\u0142amy tej sztuki skupia\u0142y si\u0119 na tworzeniu naczy\u0144 rytualnych, a tak\u017ce figurek przypominaj\u0105cych ludzi.<\/p>\n

Ceramika Bliskiego Wschodu<\/h4>\n

Bliski Wsch\u00f3d by\u0142 ostatnim przystankiem przed Europ\u0105. Tam oko\u0142o 6000 r. p.n.e. powstawa\u0142y pierwsze piece garncarskie, pocz\u0105tkowo opalane drewnem, a p\u00f3\u017aniej wy\u0142o\u017cone kamieniem. Taka innowacja pozwoli\u0142a na znacznie wy\u017csz\u0105 temperatur\u0119 wypalania naczy\u0144, dzi\u0119ki czemu by\u0142y one trwalsze i niezawodne. Zacz\u0119to produkowa\u0107 te\u017c p\u0142ytki pod\u0142ogowe, dachowe, a tak\u017ce rze\u017aby z terakoty. Popyt na te produkty znacz\u0105co wzr\u00f3s\u0142 od czasu wynalezienia ko\u0142a garncarskiego, kt\u00f3re umo\u017cliwi\u0142o szybsze tworzenie ceramiki.<\/p>\n

Projekty bliskowschodnie by\u0142y od pocz\u0105tku zdobione. Najpierw malowano je czerwonawymi barwnikami, najcz\u0119\u015bciej w linie. P\u00f3\u017aniej w Syrii wprowadzono wi\u0119cej koloru, motywy geometryczne i zwierz\u0119ce. P\u00f3\u017aniejsza sztuka mezopotamska sta\u0142a si\u0119 wysoce wypolerowan\u0105, monochromatyczn\u0105 i sk\u0105po dekorowan\u0105 sztuk\u0105.<\/p>\n

Ceramika w Europie<\/h4>\n

Ceramika przyby\u0142a do Europy z Bliskiego Wschodu, w 7 tysi\u0105cleciu p.n.e. Syria i Irak to miejsca, z kt\u00f3rych do Grecji przyby\u0142y techniki wyrobu ceramiki. Z Grecji rozprzestrzeni\u0142a si\u0119 w ca\u0142ym basenie Morza \u015ar\u00f3dziemnego, a stamt\u0105d na Ba\u0142kany i pozosta\u0142\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 Europy. Mia\u0142o to miejsce mi\u0119dzy 6000 a 4500 r. p.n.e.<\/p>\n

Prehistoryczni i staro\u017cytni Grecy osi\u0105gn\u0119li absolutne mistrzostwo w produkcji oraz dekoracji waz, amfor i innych przedmiot\u00f3w. Geometryczne wzory i morskie dekoracje kr\u00f3lowa\u0142y na pocz\u0105tku. Jednak\u017ce wraz z rozwojem garncarstwa pojawia\u0142y si\u0119 postaci czarne i czerwone, z kt\u00f3rymi obecnie kojarzymy staro\u017cytne naczynia gliniane.<\/p>\n

Afryka\u0144ska ceramika<\/h4>\n

Prawdopodobnie najbardziej znan\u0105 afryka\u0144sk\u0105 ceramik\u0105 jest egipski fajans. Powstawa\u0142 on poprzez zmia\u017cd\u017cenie kryszta\u0142\u00f3w kwarcu lub piasku z wapieniem, magnezem, potasem, sodem i tlenkiem miedzi. Powstawa\u0142a w ten spos\u00f3b pasta, kt\u00f3r\u0105 nast\u0119pnie formowano w kszta\u0142ty i wypalano. Podczas podgrzewania fajans twardnia\u0142 i rozwija\u0142 jasne, \u017cywe kolory ze szklistym po\u0142yskiem. Egipskie s\u0142owo fajans oznacza \u015bwieci\u0107, a ceramika fajansowa uwa\u017cana by\u0142a za odzwierciedlenie \u015bwiat\u0142a nie\u015bmiertelno\u015bci.<\/p>\n

Powstanie porcelany<\/h4>\n

Porcelana r\u00f3wnie\u017c jest chi\u0144skim wynalazkiem. Chi\u0144scy mistrzowie dopracowywali metody wysokotemperaturowej obr\u00f3bki ceramiki, a\u017c w ko\u0144cu stworzyli prawdziw\u0105 porcelan\u0119. Dokonano te\u017c post\u0119p\u00f3w w produkcji glazury o wysokiej wydajno\u015bci. Na pocz\u0105tku drugiego wieku naszej ery zacz\u0119to wytwarza\u0107 szkliwo. Zacz\u0119to u\u017cywa\u0107 r\u00f3\u017cnych pigment\u00f3w, eksperymentowa\u0107 z form\u0105 ceramiki. Mia\u0142o to miejsce szczeg\u00f3lnie w tworzeniu naczy\u0144 ceremonialnych i pogrzebowych.<\/p>\n

\"Nowoczesna<\/p>\n

Jakie s\u0105 rodzaje ceramiki<\/h3>\n

Wyr\u00f3\u017cniamy trzy rodzaje materia\u0142\u00f3w produkowanych z gliny, jest to ceramika, kamionka, oraz porcelana. Klasyfikuje si\u0119 je w zale\u017cno\u015bci od u\u017cywanej gliny, a tak\u017ce temperatury wypalania.<\/p>\n

Ceramika<\/h5>\n

Jest najstarszym i naj\u0142atwiejszym typem, chocia\u017c brzmi to, jak mas\u0142o ma\u015blane. Jest najbardziej mi\u0119kka, ogrzewana w najni\u017cszej temperaturze (1000-1200 \u2103). Nale\u017c\u0105 do niej prehistoryczne naczynia, staro\u017cytny fajans i wsp\u00f3\u0142czesne materia\u0142y. Tradycyjna ceramika zazwyczaj jest w ziemistych kolorach br\u0105zu i czerwieni.<\/p>\n

Kamionka<\/h5>\n

Kamionka to g\u0119stszy rodzaj ceramiki, kt\u00f3ra wypalana jest mi\u0119dzy 1100, a 1300 \u2103. Co wi\u0119cej, kamionk\u0119 zazwyczaj powleka si\u0119 szkliwem ze sproszkowanego szk\u0142a, po czym ponownie wypala w wy\u017cszej temperaturze. Taki proces powoduje, \u017ce szkliwo stapia si\u0119 z glinianym szkieletem, tworz\u0105c nieprzepuszczaln\u0105 powierzchni\u0119. Kolory kamionki wahaj\u0105 si\u0119 od szarego a\u017c do seledynu.<\/p>\n

\"Naczynia<\/p>\n

Porcelana<\/h5>\n

Chi\u0144ska porcelana to jej najcenniejszy i najwy\u017cszej jako\u015bci wariant. Powstaje z mieszanki glinki kaolinowej ze skaleniem i kwarcem w 920-980\u2103 je\u017celi s\u0105 to wyroby nieszkliwione. Szkliwiona porcelana wypalana jest w 1280- 1460 \u2103! Jest delikatniejsza ni\u017c kamionka i jest charakterystycznie p\u00f3\u0142przezroczysta, gdy trzymana pod \u015bwiat\u0142o. Szkliwo porcelany cz\u0119sto jest bia\u0142e z kolorowymi kontrastuj\u0105cymi kolorami. Najbardziej klasyczne po\u0142\u0105czenie powsta\u0142o w Chinach i jest to bia\u0142a porcelana z niebieskimi dekoracjami.<\/p>\n

Makabryczn\u0105 odmian\u0119 porcelany stanowi tak zwana porcelana kostna. Wytwarzano j\u0105 ze spopielonych ko\u015bci byd\u0142a zmieszanych z kaolinem i skaleniem. Powsta\u0142a ona\u00a0 w pierwszej po\u0142owie XVIII wieku, jednak wtedy nie odnios\u0142a sukcesu komercyjnego. Dopiero kilkadziesi\u0105t lat p\u00f3\u017aniej przeprowadzono udan\u0105 finansowo produkcj\u0119. Porcelana kostna wyr\u00f3\u017cnia si\u0119 wysokim poziomem bieli i przejrzysto\u015bci. Charakteryzuje j\u0105 r\u00f3wnie\u017c du\u017ca wytrzyma\u0142o\u015b\u0107 mechaniczna. Ku mojemu zdziwieniu jest ona produkowana do dzi\u015b.<\/p>\n

\"Formy<\/p>\n

Jak wykorzystywana jest ceramika<\/h4>\n

Ceramika nale\u017cy do materia\u0142\u00f3w in\u017cynierskich, jest odporna na dzia\u0142anie wysokich temperatur i czynnik\u00f3w chemicznych, a tak\u017ce ma dobre w\u0142a\u015bciwo\u015bci mechaniczne, izolacyjne i du\u017c\u0105 twardo\u015b\u0107. Co wi\u0119cej, ceramika porowata wykazuje wytrzyma\u0142o\u015b\u0107 r\u00f3wn\u0105 stali, stopom, czy kamieniom. Ceramika in\u017cynierska to jeden z najtwardszych po diamencie materia\u0142\u00f3w na \u015bwiecie.<\/p>\n

W przemy\u015ble ceramika ma niezliczone zastosowania. U\u017cywa si\u0119 jej w budownictwie, hutnictwie, elektronice, transporcie, a nawet w przemy\u015ble kosmicznym! Wytwarza si\u0119 z niej materia\u0142y ogniotrwa\u0142e, maty ceramiczne, ceg\u0142y izolacyjne, niewielkie piece grzewcze, kleje, czy r\u0119kawice ochronne. Co wi\u0119cej, praktycznie w ka\u017cdym domu znajdziemy ceramiczne naczynia, garnki, czy dekoracje. Ceramika ma te\u017c szerokie zastosowanie w medycynie. Tworzy si\u0119 z niej elementy protez staw\u00f3w biodrowych, stawy kolanowe, czy protezy z\u0119bowe.<\/p>\n

Fajans, kamionka, porcelana i ich zastosowanie<\/h4>\n

Z fajansu i porcelany wyrabia si\u0119 nie tylko naczynia, ale i du\u017cej wytrzyma\u0142o\u015bci sprz\u0119t laboratoryjny. Cechuj\u0105 si\u0119 one du\u017c\u0105 wytrzyma\u0142o\u015bci\u0105 mechaniczn\u0105. Co wi\u0119cej, s\u0105 bardzo odporne na dzia\u0142anie czynnik\u00f3w chemicznych i s\u0105 nieprzepuszczalne. Kamionka r\u00f3wnie\u017c jest niesamowicie wytrzyma\u0142a. Do tego wyr\u00f3\u017cnia j\u0105 znaczna odporno\u015b\u0107 na dzia\u0142anie kwas\u00f3w. Wykorzystywana jest w budowie kanalizacji, naczy\u0144, p\u0142ytek posadzkowych i \u015bciennych.<\/p>\n

\"R\u0119cznie<\/p>\n

Jak powstaj\u0105 r\u0119cznie robione koraliki ceramiczne<\/h3>\n

Surowcem do wytwarzania koralik\u00f3w ceramicznych jest glinka porcelanowa. Najpierw trzeba zadba\u0107 o stan gliny, co robi si\u0119 poprzez uderzanie surowcem o p\u0142ask\u0105 powierzchni\u0119 przykryt\u0105 szmatk\u0105, kt\u00f3ra wch\u0142onie nadmiar wilgoci. Nast\u0119pnie roluje si\u0119 glin\u0119 w niewielkie wa\u0142eczki r\u00f3wnej \u015brednicy. P\u00f3\u017aniej nale\u017cy poci\u0105\u0107 wa\u0142eczki na r\u00f3wne fragmenty, z ka\u017cdego fragmentu powstanie osobny koralik.<\/p>\n

Gotow\u0105, podzielon\u0105 na porcje glink\u0119 nawija si\u0119 na drewniane patyczki, kt\u00f3re warunkuj\u0105 \u015brednic\u0119 koralika. Tak nawini\u0119ty surowiec mo\u017cna formowa\u0107 w dowolny kszta\u0142t kulki, oliwki, a nawet kosteczki! Ukszta\u0142towane koraliki musz\u0105 wyschn\u0105\u0107 przez oko\u0142o p\u00f3\u0142 godziny. P\u00f3\u017aniejszy proces schni\u0119cia nast\u0119puje po \u015bci\u0105gni\u0119ciu koralika z patyczka.<\/p>\n

Po oczyszczeniu i wysuszeniu paciork\u00f3w umieszcza si\u0119 je w piecu celem ich pierwszego wypalenia. Koraliki mog\u0105 przylega\u0107 do siebie, a nawet by\u0107 umieszczone w jednym pojemniku. Pierwsze wypalanie odbywa si\u0119 w temperaturze 1101 \u2103, po czym koraliki musz\u0105 dok\u0142adnie wyschn\u0105\u0107. Proces ten trwa oko\u0142o 24 godzin. Nast\u0119pnie koraliki s\u0105 gotowe do szkliwienia.<\/p>\n

Ka\u017cdy koralik pokryty jest dwiema lub trzema warstwami podk\u0142adu, na co nak\u0142ada si\u0119 dwie warstwy przezroczystego szkliwa. Po wyschni\u0119ciu, oczyszczeniu i kontroli koraliki gotowe s\u0105 do drugiego wypalania. Podczas tego procesu koraliki nale\u017cy zawiesi\u0107 na drutach, aby unikn\u0105\u0107 ich stykania si\u0119. Po wypaleniu pozostaje otworzy\u0107 piec i czeka\u0107 na ostudzenie si\u0119 koralik\u00f3w i cieszy\u0107 si\u0119 z gotowego produktu.<\/p>\n

Ceramika raku<\/h3>\n

To wyj\u0105tkowa japo\u0144ska technika wytwarzania ceramiki. Wypala si\u0119 j\u0105 w niekontrolowanej temperaturze, tak zwanym \u017cywym ogniu, na przyk\u0142ad na ognisku w wykopanej jamie. Rozpalone do czerwono\u015bci naczynia s\u0105 wyci\u0105gane specjalnymi szczypcami. Nast\u0119pnie naczynia s\u0105 poddawane redukcji, czyli obni\u017cana jest ich temperatura poprzez zanurzenie w wodzie, trocinach lub w trawie. Metody te odciskaj\u0105 swoje \u015blady na naczyniach, co nadaje im swoistego charakteru.<\/p>\n

Szkliwa wykorzystywane w ceramice raku cz\u0119sto zawieraj\u0105 domieszki tlenk\u00f3w metali, przez co ceramika ma ciekawe efekty mieni\u0105cych si\u0119 barw, Z ceramiki raku najcz\u0119\u015bciej wytwarzano naczynia do ceremonialnego picia herbaty. Dzisiaj jednak wykorzystuje si\u0119 z niej r\u00f3wnie\u017c pi\u0119kn\u0105 i nietuzinkow\u0105 bi\u017cuteri\u0119.<\/p>\n

Spodoba\u0142a Ci si\u0119 lektura? Kontynuuj odkrywanie bloga manzuko.com<\/h4>\n