{"id":3233,"date":"2020-12-03T16:55:27","date_gmt":"2020-12-03T15:55:27","guid":{"rendered":"https:\/\/manzuko.com\/blog\/?p=3233"},"modified":"2026-04-02T14:33:05","modified_gmt":"2026-04-02T12:33:05","slug":"turkus-kamien-popularny-od-egiptu-po-ameryke","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/manzuko.com\/blog\/turkus-kamien-popularny-od-egiptu-po-ameryke\/","title":{"rendered":"Turkus – kamie\u0144 popularny od Egiptu po Ameryk\u0119"},"content":{"rendered":"

Turkus to kamie\u0144 ceniony od czas\u00f3w staro\u017cytnych. Powszechnie wiadomo, \u017ce uwielbiali go Egipcjanie, a p\u00f3\u017aniej sta\u0142 si\u0119 bardzo popularny w\u015br\u00f3d rdzennych mieszka\u0144c\u00f3w Ameryki. Jego nazwa pochodzi z j\u0119zyka francuskiego od s\u0142owa oznaczaj\u0105cego \u201eturecki\u201d. Sta\u0142o si\u0119 tak, poniewa\u017c pierwotnie ten turkusowy kamie\u0144<\/a> przyby\u0142 do Europy przez Turcj\u0119, a\u017c z Iranu. Wydobywany jest na \u015bwiecie od tysi\u0119cy lat, a dzi\u015b przyjrzymy si\u0119 mu nieco dok\u0142adniej ni\u017c zwykle.\u00a0<\/span><\/p>\n

Turkus na kartach historii<\/span><\/h3>\n

Pastelowe odcienie turkusu kusi\u0142y w\u0142adc\u00f3w dawnego Egiptu, imperium Aztek\u00f3w, Persji, Mezopotamii, a nawet Chin. Do Europy trafi\u0142 dzi\u0119ki handlarzom jedwabnego szlaku, jednak\u017ce do XIV wieku nie by\u0142 popularny w zachodnich krajach. Dopiero wp\u0142yw ko\u015bcio\u0142a katolickiego umo\u017cliwi\u0142 europejczykom dost\u0119p do bi\u017cuterii z turkusami.\u00a0<\/span><\/p>\n

Aztekowie \u0142\u0105czyli turkus ze z\u0142otem, kwarcem, jadeitem, koralem, muszlami i malachitami. Z po\u0142\u0105czenia tych surowc\u00f3w tworzyli oni prowokacyjne i ceremonialne mozaiki w maskach, no\u017cach i tarczach. Podobne wykorzystanie i wierzenia amuletyczne zaobserwowano w\u015br\u00f3d plemion rdzennych Amerykan\u00f3w. Do dzi\u015b zreszt\u0105 ludy te w du\u017cej mierze utrzymuj\u0105 si\u0119 z handlu bi\u017cuteri\u0105 ze srebra i turkus\u00f3w.\u00a0<\/span><\/p>\n

Przez tysi\u0105clecia turkus by\u0142 narodowym kamieniem Pers\u00f3w. U\u017cywano go do ozdabiania wszystkiego od uprz\u0119\u017cy dla koni, przez przedmioty codziennego u\u017cytku po wa\u017cne budowle religijne i narodowe. Wp\u0142ywy pers\u00f3w przenios\u0142y si\u0119 na sztuk\u0119 indyjsk\u0105, a p\u00f3\u017aniej mongolsk\u0105. Turkusy ch\u0119tnie \u0142\u0105czono ze z\u0142otem, diamentami i rubinami. Co wi\u0119cej, wprawni mistrzowie inkrustowali kamienie z\u0142otem, lub rze\u017abili w nich nabo\u017cne s\u0142owa.\u00a0<\/span><\/p>\n

W staro\u017cytnym Egipcie wykorzystanie turkusu si\u0119ga prawdopodobnie jeszcze przed Pierwsz\u0105 Dynasti\u0119. Turkus s\u0142u\u017cy\u0142 do ozdabiania po\u015bmiertnych masek w\u0142adc\u00f3w Egiptu, urn ceremonialnych, czy grobowc\u00f3w. Oczywi\u015bcie ten niebieski kamie\u0144 wykorzystywano r\u00f3wnie\u017c do tworzenia pi\u0119knych dodatk\u00f3w dla \u017cywych arystokrat\u00f3w. Cz\u0119sto tworzono z niego koraliki lub uk\u0142adany w kszta\u0142t skarabeusza w po\u0142\u0105czeniu z karneolami, lapisami i szk\u0142em. To umi\u0142owanie Egipcjan do turkusu sprawi\u0142o, \u017ce w\u0142a\u015bnie stamt\u0105d pochodz\u0105 pierwsze pr\u00f3by imitacji tego kamienia.\u00a0 <\/span><\/p>\n

Wierzenia dotycz\u0105ce turkusu<\/span><\/h3>\n

Ponownie z uwagi na konotacje kolorystyczne, turkus od wiek\u00f3w kojarzony jest jako kamie\u0144 oczyszczenia, spokoju i g\u0142\u0119bokiej m\u0105dro\u015bci. Niekt\u00f3rzy wierz\u0105, \u017ce noszenie turkus\u00f3w w bi\u017cuterii u\u0142atwia panowanie nad emocjami i w\u0142asnym umys\u0142em. Do magicznych zdolno\u015bci mu przypisywanych zalicza si\u0119 te\u017c pobudzanie kreatywno\u015bci i sprzyjanie samorealizacji marze\u0144. Co wi\u0119cej, turkus ma by\u0107 talizmanem, kt\u00f3ry przyniesie wiele zwyci\u0119stw zar\u00f3wno w karierze zawodowej, jak i \u017cyciu prywatnym.\u00a0<\/span><\/p>\n

Oczywi\u015bcie, ka\u017cdy kamie\u0144 szlachetny ma swoj\u0105 mitologi\u0119 dotycz\u0105c\u0105 w\u0142a\u015bciwo\u015bci uzdrawiaj\u0105cych. Turkusy wed\u0142ug niekt\u00f3rych stymuluj\u0105 prac\u0119 uk\u0142adu odporno\u015bciowego i wzmagaj\u0105 procesy leczenia. Co wi\u0119cej, noszenie turkusu wed\u0142ug wierze\u0144 ma oczyszcza\u0107 p\u0142uca, odtruwa\u0107, neutralizowa\u0107 nadkwasot\u0119 i wyp\u0119dza\u0107 reumatyzm i dn\u0119 moczanow\u0105. Od stuleci turkus wykorzystywano jako amulet pomy\u015blno\u015bci i zdrowia, nic wi\u0119c dziwnego, \u017ce cz\u0119\u015b\u0107 tych wierze\u0144 przetrwa\u0142a do dzi\u015b. <\/span><\/p>\n

W\u0142a\u015bciwo\u015bci turkusu<\/span><\/h3>\n

Turkus to minera\u0142 od dawna uwa\u017cany za kamie\u0144 szlachetny i ozdobny. Co ciekawe, jest jednym z nielicznych nieprzenikliwych kamieni szlachetnych. Jego twardo\u015b\u0107 jest niewielka i wynosi oko\u0142o 6 w skali Mohsa. W zwi\u0105zku ze skomplikowan\u0105 budow\u0105 chemiczn\u0105, w\u0142a\u015bciwo\u015bci turkusu mog\u0105 r\u00f3\u017cni\u0107 si\u0119 pomi\u0119dzy poszczeg\u00f3lnymi okazami kamienia. Mimo niewielkiej twardo\u015bci zazwyczaj jest to kamie\u0144 o dobrym po\u0142ysku. Jego ciekawa struktura wynika z pi\u0119knego koloru, wtr\u0105ce\u0144 limonitu i pirytu.<\/span><\/p>\n

Im kolor turkusu bli\u017cszy jest barwie nieba w pi\u0119kny dzie\u0144, tym wy\u017csza b\u0119dzie jego cena. Turkus, kt\u00f3rego kolor zbli\u017ca si\u0119 do spektrum zieleni, ma zdecydowanie ni\u017csz\u0105 warto\u015b\u0107. Co ciekawe, najbardziej po\u017c\u0105dane s\u0105 turkusy, kt\u00f3re nie maj\u0105 charakterystycznych paj\u0119czynek limonitowych, czy wtr\u0105ce\u0144 pirytu, a g\u0142adk\u0105, jednolit\u0105 (i moim zdaniem nudn\u0105) barw\u0119.<\/span><\/p>\n

\"Sznur<\/p>\n

Metody obr\u00f3bki kamienia<\/span><\/h3>\n

W celu wzmocnienia koloru i przed\u0142u\u017cenia trwa\u0142o\u015bci kamienia poddaje si\u0119 go r\u00f3\u017cnym obr\u00f3bkom. Okazy kolekcjonerskie i drogie turkusy powinny by\u0107 pierwszorz\u0119dnej jako\u015bci, co oznacza, \u017ce nie powinny by\u0107 one poddawane \u017cadnym procedurom.\u00a0<\/span><\/p>\n

Olejowanie<\/span><\/h4>\n

Historycznie ka\u017cdy turkus by\u0142 olejowany lub woskowany. Zapobiega\u0142o to przed jego wysychaniem i poniek\u0105d chroni\u0142o przed promieniami s\u0142o\u0144ca. Dzi\u0119ki temu kamie\u0144 zachowywa\u0142 sw\u00f3j blask i kolor. Obr\u00f3bka ta ma jednak swoje wady. Nawet przy niewielkim upale kamie\u0144 podatny jest na \u201cpocenie si\u0119\u201d. Rozpuszczony olej wycieka przez pory i zastyga na powierzchni kamienia. Tworzy to charakterystyczny bia\u0142awy film na turkusie, kt\u00f3ry z pewno\u015bci\u0105 nie jest atrakcyjny.\u00a0<\/span><\/p>\n

Stabilizacja<\/span><\/h4>\n

Stabilizowany turkus, zwany te\u017c klejonym, to kamie\u0144, kt\u00f3ry poddano obr\u00f3bce plastikiem lub szk\u0142em wodnym. Zabieg ten ma na celu impregnacj\u0119 kamienia o beznadziejnej jako\u015bci, aby wydawa\u0142 si\u0119 godny zakupu. Proces ten jest znacznie trwalszy ni\u017c woskowanie i olejowanie. Obecnie wi\u0119kszo\u015b\u0107 produkt\u00f3w pochodzenia ameryka\u0144skiego poddawana jest tej kosztownej i czasoch\u0142onnej obr\u00f3bce.<\/span><\/p>\n

Barwienie<\/span><\/h4>\n

Barwienie jest procesem, kt\u00f3remu najcz\u0119\u015bciej poddaje si\u0119 kamienie. W przypadku turkusu u\u017cywa si\u0119 cz\u0119sto b\u0142\u0119kitu pruskiego, aby wzmocni\u0107 naturalny kolor kamienia. Co wi\u0119cej, taki zabieg ujednolica barw\u0119 kamienia, przez co wielu osobom wydaje si\u0119 bardziej atrakcyjne. Warto pami\u0119ta\u0107, \u017ce barwniki mog\u0105 z czasem wyp\u0142ukiwa\u0107 si\u0119 z kamienia i \u015bciera\u0107 si\u0119, a nawet barwi\u0107 sk\u00f3r\u0119 i ubrania w\u0142a\u015bciciela bi\u017cuterii!<\/span><\/p>\n

Imitacje turkusu<\/span><\/h3>\n

Egipcjanie jako pierwsi spr\u00f3bowali wytworzy\u0107 podr\u00f3bk\u0119 turkusu w szkliwionym fajansie. W kolejnych latach sztuk\u0119 udoskonalano poprzez \u0142\u0105czenie szk\u0142a i emalii, porcelany, a nawet zgrzewanych z metalem tworzyw sztucznych. Niekt\u00f3re podr\u00f3bki wizualnie by\u0142y bli\u017csze orygina\u0142u, jednak\u017ce przewa\u017caj\u0105ca wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nich znacz\u0105co odbiega\u0142a od niego w\u0142a\u015bciwo\u015bciami fizycznymi i chemicznymi. Dopiero w 1972 roku Pierre Gilson stworzy\u0142 do\u015b\u0107 przekonuj\u0105c\u0105 imitacj\u0119, jednak\u017ce, aby rozr\u00f3\u017cni\u0107 j\u0105 od prawdziwego turkusu, wystarczy u\u017cy\u0107 lampy UV. Prawdziwe turkusy wzbudzaj\u0105 zielonkawo\u017c\u00f3\u0142te do jasnoniebieskiego \u015bwiat\u0142a, podczas gdy turkus Gilsona \u015bwieci matowym, niebieskim \u015bwiat\u0142em.<\/span><\/p>\n

Obecnie najcz\u0119stsz\u0105 podr\u00f3bk\u0105 turkusu jest howlit i magnezyt, kt\u00f3ry barwi si\u0119 na charakterystyczny, niebieski kolor. Mniej powszechne jest u\u017cycie chalcedonu i marmuru, poniewa\u017c podr\u00f3bki te s\u0105 mniej wiarygodne. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 gemmolog\u00f3w jest w stanie w szybki i niedestrukcyjny spos\u00f3b potwierdzi\u0107 wiarygodno\u015b\u0107 kamienia. Cz\u0119sto wystarczy obejrzenie kamienia pod mikroskopem, aby przekona\u0107 si\u0119, czy jest on turkusem, czy innym turkusowym kamieniem.<\/span><\/p>\n

\"Naszyjniki<\/p>\n

P\u00f3\u0142fabrykaty do wyrobu bi\u017cuterii z turkusu<\/span><\/h3>\n

Turkus najcz\u0119\u015bciej spotyka si\u0119 w formie koralik\u00f3w lub kaboszon\u00f3w. Koraliki wyst\u0119puj\u0105 w najr\u00f3\u017cniejszych kszta\u0142tach, jednak\u017ce paj\u0119czynowate struktury na powierzchni kamienia bardzo dobrze prezentuj\u0105 si\u0119 w kulkach. P\u00f3\u0142fabrykaty z turkusu obejmuj\u0105 te\u017c kaboszony. Doskonale prezentuj\u0105 si\u0119 one w po\u0142\u0105czeniu ze srebrem i z\u0142otem. Jednak\u017ce w warunkach rzemie\u015blniczych turkusowe kaboszony cz\u0119sto wykorzystywane s\u0105 jako centralny punkt projektu wykonanego technik\u0105 sutasz. Turkus to do\u015b\u0107 ci\u0119\u017cki kamie\u0144, dlatego te\u017c doskonale sprawdza si\u0119 w naszyjnikach, pier\u015bcionkach i bransoletkach, nie jest jednak polecany do tworzenia wisz\u0105cych kolczyk\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Jak prawid\u0142owo dba\u0107 o turkus<\/span><\/h3>\n

Najlepsz\u0105 metod\u0105 na czyszczenie turkusu w bi\u017cuterii, czy kolekcji gemmologicznej jest u\u017cycie mi\u0119kkiej szczotki i ciep\u0142ej wody z odrobin\u0105 myd\u0142a. Istotne jest, aby od razu po umyciu osuszy\u0107 kamie\u0144 szmatk\u0105. Turkus to do\u015b\u0107 wra\u017cliwy kamie\u0144, dlatego nie wystawiaj go na dzia\u0142anie wysokich temperatur, du\u017cych waha\u0144 wilgotno\u015bci, \u017cr\u0105cych chemikali\u00f3w, a nawet t\u0142uszczy. Gorszej jako\u015bci turkusy, szczeg\u00f3lnie popularne w USA, mog\u0105 by\u0107 porowate. Aby zapewni\u0107 im odporno\u015b\u0107 na blakni\u0119cie i p\u0119kanie, mo\u017ce by\u0107 konieczna impregnacja woskiem lub \u017cywic\u0105.<\/span><\/p>\n

Spodoba\u0142 Ci si\u0119 artyku\u0142? Przeczytaj kolejny od manzuko.com<\/span><\/p>\n