{"id":3414,"date":"2021-02-16T11:19:28","date_gmt":"2021-02-16T10:19:28","guid":{"rendered":"https:\/\/manzuko.com\/blog\/?p=3414"},"modified":"2026-04-02T14:25:18","modified_gmt":"2026-04-02T12:25:18","slug":"piryt-zloto-glupcow-czy-cenny-surowiec","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/manzuko.com\/blog\/piryt-zloto-glupcow-czy-cenny-surowiec\/","title":{"rendered":"Piryt – z\u0142oto g\u0142upc\u00f3w, czy cenny surowiec?"},"content":{"rendered":"

Piryt<\/a> to znany na ca\u0142ym \u015bwiecie minera\u0142. B\u0119d\u0105c dzieckiem wydawa\u0142o mi si\u0119, \u017ce niemal ka\u017cdy kawa\u0142ek granitu ma w sobie drobinki z\u0142ota. Du\u017ce kamienie na podw\u00f3rku moich dziadk\u00f3w mieni\u0142y si\u0119 w wakacyjnym s\u0142o\u0144cu niczym obsypane brokatem. By\u0142am niezwykle rozczarowana, gdy dowiedzia\u0142am si\u0119, \u017ce \u00f3w z\u0142otym minera\u0142em jest piryt. Jako dziecko, kt\u00f3re uwielbia\u0142o wiedzie\u0107 wszystko, \u017ale znios\u0142am te\u017c fakt, \u017ce nazywane jest z\u0142otem g\u0142upc\u00f3w. Dzi\u015b opowiem wam o pirycie wszystko, co chcia\u0142am o nim wiedzie\u0107 jako dziecko i ciut wi\u0119cej.<\/span><\/p>\n

Czym jest piryt<\/span><\/h3>\n

Chemicznie piryt jest zwi\u0105zkiem siarki i \u017celaza. To najpowszechniej wyst\u0119puj\u0105cy na ziemi minera\u0142 siarczkowy. Metaliczny, mosi\u0119\u017cno-\u017c\u00f3\u0142ty po\u0142ysk sprawia, \u017ce piryt cz\u0119sto by\u0142 mylony ze z\u0142otem, szczeg\u00f3lnie przez jego nieumiej\u0119tnych poszukiwaczy, tak powsta\u0142o s\u0142ynne okre\u015blenie \u2013 z\u0142oto g\u0142upc\u00f3w. Prawdziwa nazwa tego minera\u0142u wywodzi si\u0119 z greckiego pyrites lithos, oznaczaj\u0105cego kamie\u0144, kt\u00f3ry uderza w ogie\u0144. Okre\u015blano tak kilka rodzaj\u00f3w kamienia, kt\u00f3re po uderzeniu w stal wytwarza\u0142y iskry, jednakowo\u017c Pliniusz Starszy opisa\u0142 jeden mosi\u0119\u017cny minera\u0142, niemal na pewno maj\u0105c na my\u015bli to, co dzi\u015b nazywamy pirytem.<\/span><\/p>\n

Tak wi\u0119c piryt jest metaliczny minera\u0142em siarczkowym, kt\u00f3ry niewprawione oko \u0142atwo pomyli ze z\u0142otem. Tworzy geometryczne kryszta\u0142y o niewielkiej trwa\u0142o\u015bci. Jego twardo\u015b\u0107 okre\u015bla si\u0119 na 6 lub 6,5 w skali Mohsa. Do charakterystycznych w\u0142a\u015bciwo\u015bci minera\u0142u nale\u017cy te\u017c nierozpuszczalno\u015b\u0107 w wodzie, cho\u0107 pod jej wp\u0142ywem mog\u0105 tworzy\u0107 si\u0119 niepo\u017c\u0105dane reakcje chemiczne. Inn\u0105 cech\u0105 pirytu jest niewielka zdolno\u015b\u0107 magnetyczna. U\u017cycie magnesu jest jedn\u0105 z najprostszych metod odr\u00f3\u017cnienia<\/span> pirytu od z\u0142ota.<\/span><\/p>\n

\"Koraliki<\/a><\/p>\n

Zastosowania pirytu<\/span><\/h3>\n

Ju\u017c w czasach prehistorycznych piryt by\u0142 wykorzystywany do rozpalania ognia. P\u00f3\u017aniej, w staro\u017cytno\u015bci zacz\u0119to go wykorzystywa\u0107 jako materia\u0142 ozdobny. Bi\u017cuteria z pirytami zosta\u0142a znaleziona w\u015br\u00f3d wykopalisk z czas\u00f3w Ink\u00f3w i staro\u017cytnych Grek\u00f3w oraz Rzymian. Grecy polerowali go i wykorzystywali jako amulety, kolczyki i szpilki do szat. P\u00f3\u017aniej jego warto\u015b\u0107 dekoracyjn\u0105 ceniono w wiktoria\u0144skiej Anglii. Innym zastosowaniem by\u0142o polerowanie pirytowych tabliczek i u\u017cywanie ich jako luster, jako pierwsi wpadli na to prawdopodobnie Inkowie.<\/span><\/p>\n

U\u017cywano go r\u00f3wnie\u017c jako surowca do produkcji kwasu siarkowego i w przemy\u015ble papierniczym. Dzi\u015b piryt znajdziemy te\u017c w bateriach, a nawet w ogniwach fotowoltaicznych. Jednak\u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 pirytu s\u0142u\u017cy do produkcji bi\u017cuterii i ozd\u00f3b. Materia\u0142 ten jest niezwykle popularny w tworzeniu bi\u017cuterii kostiumowej, ze wzgl\u0119du na podobie\u0144stwo do z\u0142ota i stosunkowo zawrotnie nisk\u0105 cen\u0119.<\/span><\/p>\n

Wierzenia dotycz\u0105ce pirytu<\/span><\/h3>\n

Wierzono w r\u00f3\u017cne w\u0142a\u015bciwo\u015bci lecznicze pirytu. Indianie z Ameryki P\u00f3\u0142nocnej uwa\u017cali, \u017ce magiczne moce pirytu udowadnia jego u\u017cycie w strojach i narz\u0119dziach uzdrawiaczy. Noszenie bi\u017cuterii z piryt\u00f3w mia\u0142o dzia\u0142a\u0107 pozytywnie na uk\u0142ad sercowo-naczyniowy. Co wi\u0119cej, niekt\u00f3rzy uwa\u017cali, \u017ce jest to doskona\u0142y kamie\u0144 dla os\u00f3b, kt\u00f3re maj\u0105 problemy z uczeniem si\u0119. Ciekawe, czy zwyczajowe okre\u015blenie na piryt odegra\u0142o rol\u0119 w tym przekonaniu.\u00a0<\/span><\/p>\n

Przez niekt\u00f3rych nazywany jest kamieniem kreatywno\u015bci, samodzielno\u015bci i niezale\u017cno\u015bci. Dlatego te\u017c bi\u017cuteria z pirytem mog\u0142aby by\u0107 doskona\u0142ym prezentem dla ka\u017cdego artysty. Co ciekawe, w astrologii jest to jeden z niewielu minera\u0142\u00f3w, kt\u00f3ry przyporz\u0105dkowany jest ka\u017cdemu ze znak\u00f3w zodiaku, cho\u0107 nie dla ka\u017cdego b\u0119dzie on stosowany w tym samym celu.<\/span><\/p>\n

\"Koraliki<\/a><\/p>\n

Zagro\u017cenia zwi\u0105zane z pirytem\u00a0<\/span><\/h3>\n

Wystawiony na dzia\u0142anie tlenu atmosferycznego i wody, piryt rozk\u0142ada si\u0119 na tlenki \u017celaza i siarczany. Zwi\u0105zki siarki \u0142\u0105cz\u0105 si\u0119 z wod\u0105, tworz\u0105c przy tym do\u015b\u0107 \u017cr\u0105cy kwas siarkowy. Substancja ta przyczynia si\u0119 do kwa\u015bnego osuszania kopalni, co ma znacz\u0105cy wp\u0142yw na zwierz\u0119ta \u017cyj\u0105ce w odwodnionej wodzie. Co wi\u0119cej, utleniony piryt mo\u017ce powodowa\u0107 samozap\u0142ony podziemnych kopalni w\u0119gla, je\u017celi w\u0119giel ma wysok\u0105 zawarto\u015b\u0107 zwi\u0105zk\u00f3w siarkowych.<\/span><\/p>\n

Kamienie budowlane zawieraj\u0105ce piryt maj\u0105 tendencj\u0119 do barwienia na br\u0105zowo, w wyniku przemian chemicznych wspomnianego materia\u0142u. Co wi\u0119cej, obecno\u015b\u0107 pirytu w materia\u0142ach u\u017cywanych do produkcji betonu mo\u017ce prowadzi\u0107 do powa\u017cnych zniszcze\u0144, powstawania nieprzyjemnych zapach\u00f3w i korozj\u0119 przewod\u00f3w z miedzi. Aby zapobiec tym problemom, w tej chwili normalizuje si\u0119 wszelkie surowce budowlane i bada si\u0119 je na obecno\u015b\u0107 pirytu.<\/span><\/p>\n

Zagro\u017cenia te mog\u0105 budzi\u0107 obawy o bezpiecze\u0144stwo u\u017cywania pirytu w bi\u017cuterii, kt\u00f3r\u0105 b\u0119dziemy nosi\u0107. Nie powinna\u015b si\u0119 martwi\u0107, gdy\u017c piryt sam w sobie na pewno Ci nie zaszkodzi. Nale\u017cy jednak pami\u0119ta\u0107 o zasadach piel\u0119gnacji i przechowywania bi\u017cuterii z jego wykorzystaniem.<\/span><\/p>\n

\"Piryt<\/a><\/p>\n

Bi\u017cuteria z pirytem i jak o ni\u0105 dba\u0107<\/span><\/h3>\n

Piryt spotykany w bi\u017cuterii cz\u0119sto nie wyst\u0119puje w pojedynk\u0119. Z wi\u0119kszym prawdopodobie\u0144stwem w akcesoriach znajdziemy piryt w postaci inkluzji na innych minera\u0142ach. Spotykane s\u0105 zar\u00f3wno koraliki, w kt\u00f3rych to piryt jest gwiazd\u0105 na bezimiennym kamieniu, jak i takie w kt\u00f3rych zimny z\u0142oty blask pirytu udoskonala urod\u0119 kamieni szlachetnych takich jak rubiny czy jadeity.<\/p>\n

Odpowiednie traktowanie pirytu w bi\u017cuterii jest kluczowe dla zachowania wygl\u0105du dodatk\u00f3w. Wa\u017cne jest, aby kamie\u0144 nie mia\u0142 kontaktu z wod\u0105. Bi\u017cuteria z pirytem powinna by\u0107 \u015bci\u0105gana ka\u017cdorazowo przed k\u0105piel\u0105, czy p\u0142ywaniem. Co wi\u0119cej, je\u017celi nosisz pier\u015bcionek, lub bransoletk\u0119 z pirytem, powinna\u015b \u015bci\u0105ga\u0107 j\u0105 przed myciem r\u0105k, sprz\u0105taniem czy gotowaniem. Nie polecamy te\u017c nosi\u0107 pirytu uprawiaj\u0105c sport, by minera\u0142 nie by\u0142 wystawiony na dzia\u0142anie wody zawartej w pocie. Piryt \u0142atwo reaguje z wod\u0105, co spowoduje zniszczenie bi\u017cuterii, w najlepszym razie zmian\u0119 jej barwy.\u00a0\u00a0<\/span><\/p>\n

Wiedz\u0105c to, \u0142atwo wywnioskowa\u0107, \u017ce piryt\u00f3w nie nale\u017cy czy\u015bci\u0107 w myjkach ultrad\u017awi\u0119kowych, czy za pomoc\u0105 pary wodnej. Najlepiej sprawdzi si\u0119 tu sucha, mi\u0119kka szmatka. Je\u017celi zabrudzenia s\u0105 uporczywe, mo\u017cesz u\u017cy\u0107 wilgotnej \u015bciereczki, lecz pami\u0119taj, aby wysuszy\u0107 bi\u017cuteri\u0119 po u\u017cyciu.\u00a0<\/span><\/p>\n

Przechowywanie bi\u017cuterii z pirytem ma takie same zasady jak ka\u017cda inna bi\u017cuteria. Najlepiej umie\u015bci\u0107 j\u0105 w osobnym pude\u0142eczku, w pude\u0142ku z przegr\u00f3dkami lub w woreczku czy mi\u0119kkiej szmatce. W ten spos\u00f3b zabezpieczasz bi\u017cuteri\u0119 przed zarysowaniem o inne dodatki. Co wi\u0119cej, im mniejszy dost\u0119p powietrza b\u0119d\u0105 mia\u0142y twoje srebrne dodatki, tym mniejsza szansa na czernienie metalu.\u00a0<\/span><\/p>\n

Podoba\u0142 Ci si\u0119 artyku\u0142? Zapraszam do przeczytania kolejnego:<\/span><\/h4>\n