{"id":4310,"date":"2021-11-16T23:18:14","date_gmt":"2021-11-16T22:18:14","guid":{"rendered":"https:\/\/manzuko.com\/blog\/?p=4310"},"modified":"2026-04-01T14:21:01","modified_gmt":"2026-04-01T12:21:01","slug":"metale-szlachetne-rodzaje-wlasciwosci-wykorzystanie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/manzuko.com\/blog\/metale-szlachetne-rodzaje-wlasciwosci-wykorzystanie\/","title":{"rendered":"Metale szlachetne \u2014 rodzaje, w\u0142a\u015bciwo\u015bci, wykorzystanie"},"content":{"rendered":"

Metale szlachetne s\u0105 nieod\u0142\u0105cznym elementem tworzenia bi\u017cuterii. Od tysi\u0119cy lat wykorzystywane s\u0105 do tworzenia pi\u0119knych i cennych przedmiot\u00f3w. Podobnie jak kamienie szlachetne, metale szlachetne maj\u0105 okre\u015blone w\u0142a\u015bciwo\u015bci i cechy, kt\u00f3re czyni\u0105 je wyj\u0105tkowymi. Dzi\u0119ki tym cechom zacz\u0119to wykorzystywa\u0107 je w r\u0119kodzielnictwie. W tym po\u015bcie dowiesz si\u0119, jakie s\u0105 metale szlachetne, jakie maj\u0105 w\u0142a\u015bciwo\u015bci, dlaczego s\u0105 szlachetne i jak prawid\u0142owo o nie dba\u0107. Oczywi\u015bcie najszerzej om\u00f3wi\u0119 te, kt\u00f3re wykorzystujemy w bi\u017cuterii.<\/span><\/p>\n

Charakterystyka metali szlachetnych<\/span><\/h3>\n

W chemii, metale szlachetne to pierwiastki, kt\u00f3re maj\u0105 unikaln\u0105 odporno\u015b\u0107 na dzia\u0142anie wielu chemikali\u00f3w, nawet w wysokich temperaturach. Co wi\u0119cej, pozwalaj\u0105 na kontrolowanie szybko\u015bci reakcji chemicznych. Wed\u0142ug chemik\u00f3w do metali szlachetnych zaliczymy: ruten, rod, pallad, osm, iryd, platyn\u0119, z\u0142oto i srebro.<\/span><\/p>\n

W\u0142a\u015bciwo\u015bci metali szlachetnych<\/span><\/h4>\n

Metale szlachetne uwielbiaj\u0105 \u017celazo. Maj\u0105 tendencj\u0119 do zatapiania si\u0119 w j\u0105drze ziemi, poniewa\u017c \u0142atwo rozpuszczaj\u0105 w \u017celazie, kt\u00f3re tworzy j\u0105dro. Ich dodatkow\u0105 i bardzo po\u017c\u0105dan\u0105 w\u0142a\u015bciwo\u015bci\u0105 jest odporno\u015b\u0107 na korozj\u0119. Metale szlachetne nie reaguj\u0105 z tlenem, dzi\u0119ki czemu nie rdzewiej\u0105.<\/span><\/p>\n

Co ciekawe, w fizyce okre\u015blenie metal szlachetny niekiedy ogranicza si\u0119 wy\u0142\u0105cznie do srebra i z\u0142ota (a czasem uwzgl\u0119dnia si\u0119 tu te\u017c mied\u017a). Wi\u0105\u017ce si\u0119 to z ich budow\u0105 atomow\u0105. R\u00f3\u017cnic\u0119 mi\u0119dzy innymi, chemicznie zdefiniowanymi metalami szlachetnymi mo\u017cna zaobserwowa\u0107 w pr\u00f3\u017cni. Powierzchnia pokryta z\u0142otem b\u0119dzie znacznie \u0142atwiejsza do wyczyszczenia ni\u017c ta pokryta platyn\u0105. Metale szlachetne na tle innych pierwiastk\u00f3w wyr\u00f3\u017cniaj\u0105 si\u0119 mas\u0105 chemicznych i fizycznych w\u0142a\u015bciwo\u015bci. Postanowi\u0142am jednak ich nie opisywa\u0107, gdy\u017c s\u0105 niezbyt istotne dla przeci\u0119tnego r\u0119kodzielnika.<\/span><\/p>\n

\"Metale<\/p>\n

Metale szlachetne stosowane w bi\u017cuterii<\/span><\/h4>\n

W innym uj\u0119ciu, metale szlachetne to rzadkie pierwiastki o du\u017cej warto\u015bci. Opr\u00f3cz niewielkiej reaktywno\u015bci charakteryzuje je plastyczno\u015b\u0107 i wysoki po\u0142ysk. Historycznie cz\u0119sto by\u0142y jednoznaczne z walut\u0105, jednak\u017ce obecnie uwa\u017ca si\u0119 je bardziej za towary inwestycyjne. W jubilerstwie wykorzystuje si\u0119 trzy z metali szlachetnych, czyli z\u0142oto, srebro i platyn\u0119.<\/span><\/p>\n

Kupuj\u0105c metale szlachetne, powinna\u015b zna\u0107 trzy terminy, kt\u00f3re go opisuj\u0105. Jest to karat, pr\u00f3ba i uncja troja\u0144ska.<\/span><\/p>\n

Karat<\/span><\/h5>\n

W odniesieniu do z\u0142ota jest to klasyfikacja okre\u015blaj\u0105ca jego czysto\u015b\u0107. 24 karaty to czyste z\u0142oto, czyli 100%. Wykonuj\u0105c obliczenia, z pewno\u015bci\u0105 dojdziesz do wniosku, \u017ce jeden karat opisuje 4,16% z\u0142ota w danym produkcie.<\/span><\/p>\n

Pr\u00f3ba<\/span><\/h5>\n

Pr\u00f3ba danego minera\u0142u szlachetnego okre\u015bla jego st\u0119\u017cenie w cz\u0119\u015bciach tysi\u0119cznych (promilach). Je\u017celi kupujesz srebrne pier\u015bcionki o popularnej pr\u00f3bie 925, oznacza to, \u017ce 75 cz\u0119\u015bci z tysi\u0105ca (7,5%) metalu nie jest srebrem. Tak wi\u0119c pr\u00f3ba okre\u015bla czysto\u015b\u0107, jednak\u017ce stosowana jest do opisywania wielu metali, nie tylko srebra.<\/span><\/p>\n

Uncja troja\u0144ska<\/span><\/h5>\n

Uncja to miara, kt\u00f3ra okre\u015bla wag\u0119 metali szlachetnych. Termin ten ma znaczenie historyczne, gdy\u017c stosowany jest od czas\u00f3w \u015bredniowiecza. Uncja troja\u0144ska ma 31,1 gram\u00f3w, czyli jest nieco wi\u0119ksza od klasycznej uncji, kt\u00f3ra wa\u017cy 28,35 gram\u00f3w.<\/span><\/p>\n

\"Metale<\/p>\n

Z\u0142oto<\/span><\/h3>\n

Z\u0142oto jest cenione jako ekskluzywny materia\u0142 od tysi\u0119cy lat. Dzi\u0119ki niemu wygrywano wojny, podbijano cywilizacje i niszczono gospodarki. Dzi\u015b wci\u0105\u017c kojarzy si\u0119 z bogactwem, cho\u0107 jest znacznie powszechniejsze ni\u017c kilkaset lat temu. Wykorzystywane w niejednym przemy\u015ble, jednak\u017ce najcz\u0119\u015bciej widzimy je w bi\u017cuterii.\u00a0<\/span><\/p>\n

Na przestrzeni lat z\u0142oto ewoluowa\u0142o. Dzi\u015b jest znacznie twardsze ni\u017c kiedy\u015b, za spraw\u0105 wszelkich domieszek i nowych proces\u00f3w obr\u00f3bki. Co wi\u0119cej, obecnie wyr\u00f3\u017cniamy kilka rodzaj\u00f3w z\u0142ota. G\u0142\u00f3wne trzy to z\u0142oto \u017c\u00f3\u0142te, bia\u0142e i r\u00f3\u017cowe, te nieklasyczne barwy ciesz\u0105 si\u0119 rosn\u0105c\u0105 popularno\u015bci\u0105 na ca\u0142ym \u015bwiecie. Je\u017celi chcesz dowiedzie\u0107 si\u0119 wi\u0119cej o z\u0142ocie, jego w\u0142a\u015bciwo\u015bciach i historii, koniecznie odwied\u017a napisany na ten temat post na naszym blogu.\u00a0<\/span><\/p>\n

Srebro<\/span><\/h3>\n

Srebro to jasny metal o doskona\u0142ej przewodno\u015bci cieplnej i elektrycznej. Cenione jest od czas\u00f3w staro\u017cytnych i od tysi\u0119cy lat wykorzystywane jest jako waluta, a tak\u017ce materia\u0142 do wyrobu bi\u017cuterii, naczy\u0144 i ozd\u00f3b. Obecnie u\u017cywane jest tak\u017ce do produkcji film\u00f3w fotograficznych, styk\u00f3w elektrycznych i luster. Co wi\u0119cej, ma w\u0142a\u015bciwo\u015bci bakteriob\u00f3jcze, jednak\u017ce zdecydowanie nie powinno si\u0119 go spo\u017cywa\u0107 bez kontroli, gdy\u017c grozi to srebrzyc\u0105, kt\u00f3ra jest nieuleczaln\u0105 chorob\u0105. Wykorzystuje si\u0119 je w medycynie w niekt\u00f3rych ma\u015bciach, sprejach na gard\u0142o, a tak\u017ce opatrunkach.<\/span><\/p>\n

W por\u00f3wnaniu do z\u0142ota jest nieco twardszym, ale bardziej kowalnym (plastycznym) metalem. Jego popularno\u015b\u0107 w bi\u017cuterii jest ogromna. Jest ta\u0144sze od z\u0142ota i platyny, przez, co wi\u0119cej, os\u00f3b mo\u017ce sobie na nie pozwoli\u0107. Ponadto \u015bwietnie \u0142\u0105czy si\u0119 z wi\u0119kszo\u015bci\u0105 materia\u0142\u00f3w r\u0119kodzielniczych i \u015bwietnie wygl\u0105da na ka\u017cdej karnacji.<\/span><\/p>\n

\"Metale<\/p>\n

Platyna<\/span><\/h3>\n

Platyna pocz\u0105tkowo by\u0142a pogardzanym metalem. Dopiero w XVII wieku uznano j\u0105 za osobny pierwiastek, a jeszcze p\u00f3\u017aniej zacz\u0119to j\u0105 ceni\u0107. Dzi\u015b wiemy, \u017ce jest to srebrzystobia\u0142y metal o silnym po\u0142ysku i przyst\u0119pnej plastyczno\u015bci. Pocz\u0105tkowo wykorzystywano j\u0105 do produkcji sprz\u0119tu chemicznego, p\u00f3\u017aniej w przemy\u015ble samochodowym i elektronicznym. Popularno\u015b\u0107 platyny zacz\u0119\u0142a rosn\u0105\u0107 na prze\u0142omie XX i XXI wieku. Wed\u0142ug danych z 2008 roku zapotrzebowanie na platyn\u0119 w sektorze zdobniczym wynosi\u0142o oko\u0142o 22%.<\/span><\/p>\n

Jej cena jest na og\u00f3\u0142 por\u00f3wnywalna lub nieco wy\u017csza od cen z\u0142ota. Co ciekawe, niegdy\u015b wyrzucano samorodki platyny na \u015bmietnik albo u\u017cywano do budowy dom\u00f3w. Do XIX wieku najcz\u0119\u015bciej si\u0119gali po ni\u0105 oszu\u015bci podrabiaj\u0105cy monety. Wysoka warto\u015b\u0107 platyny w naszych umys\u0142ach w du\u017cej mierze zapocz\u0105tkowana zosta\u0142a w 1931 roku po premierze filmu Platynowa Blondynka. Przemys\u0142 muzyczny szybko dostrzeg\u0142 okazj\u0119 do stworzenia ekskluzywnej nagrody, czyli platynowej p\u0142yty.<\/span><\/p>\n

Jak dba\u0107 o metale szlachetne<\/span><\/h3>\n

Wok\u00f3\u0142 piel\u0119gnacji metali szlachetnych powsta\u0142o ju\u017c wiele mit\u00f3w, z kt\u00f3rych niestety wi\u0119kszo\u015b\u0107 jest szkodliwa. Stosowanie soli, sody, czy pasty do z\u0119b\u00f3w jako materia\u0142\u00f3w czyszcz\u0105cych mo\u017ce da\u0107 kr\u00f3tkotrwa\u0142e, zadowalaj\u0105ce efekty. Jednak\u017ce takie domowe praktyki nara\u017caj\u0105 twoj\u0105 bi\u017cuteri\u0119 na mikrouszkodzenia, zadrapania, w efekcie czego skracaj\u0105 jej \u017cywotno\u015b\u0107.<\/span><\/p>\n

Zawsze zach\u0119camy do czyszczenia bi\u017cuterii na sucho, je\u017celi jest to mo\u017cliwe. W przypadku metali specjalistyczna szmatka do ich czyszczenia mo\u017ce okaza\u0107 si\u0119 pomocna.\u00a0 Takie \u015bciereczki s\u0105 mi\u0119kkie i mi\u0142e w dotyku, dzi\u0119ki czemu nie zniszcz\u0105 powierzchni twoich dodatk\u00f3w. Co wi\u0119cej, szmatki jubilerskie nas\u0105czane s\u0105 specjalnymi \u015brodkami, kt\u00f3re nie tylko u\u0142atwiaj\u0105 czyszczenie bi\u017cuterii, ale tak\u017ce j\u0105 nab\u0142yszczaj\u0105. Warto pami\u0119ta\u0107, \u017ce jedna szmatka powinna s\u0142u\u017cy\u0107 do wyczyszczenia tylko jednego rodzaju metalu.<\/span><\/p>\n

Je\u017celi zabrudzenia nie daj\u0105 si\u0119 usun\u0105\u0107 w domu, rozwa\u017c zaniesienie bi\u017cuterii do jubilera. U\u017cywaj\u0105c specjalistycznych technik, urz\u0105dze\u0144 i substancji doprowadzi on twoj\u0105 bi\u017cuteri\u0119 do stanu \u015bwietno\u015bci. Co wi\u0119cej, takie SPA dla akcesori\u00f3w prawdopodobnie przed\u0142u\u017cy ich trwa\u0142o\u015b\u0107 i zabezpieczy przed dalszymi zabrudzeniami.<\/span><\/p>\n

\"Pier\u015bcionek<\/p>\n

Metale p\u00f3\u0142szlachetne<\/span><\/h3>\n

Metale p\u00f3\u0142szlachetne to uproszczona nazwa metali ma\u0142o reaktywnych. W por\u00f3wnaniu do wi\u0119kszo\u015bci metali wykazuj\u0105 one nisk\u0105 reaktywno\u015b\u0107, jednak\u017ce nie spe\u0142niaj\u0105 kryteri\u00f3w metali szlachetnych. Najcz\u0119\u015bciej terminu tego u\u017cywa si\u0119 w stosunku do miedzi, rt\u0119ci, a niekiedy tak\u017ce chromu i niklu. Niekt\u00f3rzy uwa\u017caj\u0105, \u017ce na tej li\u015bcie powinien figurowa\u0107 tytan i wolfram. Nikiel, mied\u017a i tytan to materia\u0142y, kt\u00f3re bez trudu znajdziesz w bi\u017cuterii.<\/span><\/p>\n

Nikiel cz\u0119sto stanowi dodatek do metali szlachetnych. Przez lata mieszano go ze z\u0142otem, aby uzyska\u0107 bia\u0142e z\u0142oto. Co ciekawe, w zwi\u0105zku z licznymi alergiami na nikiel, Unia Europejska wprowadzi\u0142a ograniczenia dotycz\u0105ce jego stosowania. Bia\u0142e z\u0142oto od tej pory powstaje poprzez zmieszanie palladu ze z\u0142otem. Ciekawostk\u0105 jest, \u017ce wysoko alergogenny nikiel jest sk\u0142adnikiem stali chirurgicznej<\/a>, kt\u00f3ra jak wiemy, nie uczula praktycznie nikogo. Poniewa\u017c ca\u0142y stop jest ma\u0142o reaktywny, nikiel nie ma szansy wywo\u0142a\u0107 alergii w kontakcie z cia\u0142em.<\/span><\/p>\n

Mied\u017a i tytan to mniej popularne od z\u0142ota, czy srebra metale, jednak\u017ce z roku na rok ro\u015bnie ich popularno\u015b\u0107. S\u0105 nie tylko oryginalne, ale te\u017c \u015bwietnie sprawdzaj\u0105 si\u0119 u os\u00f3b uczulonych na popularniejsze metale. Co wi\u0119cej, ich kolorystyka jest wyj\u0105tkowa. Mied\u017a ma niezwykle ciep\u0142y kolor, podczas gdy tytan mo\u017ce przyj\u0105\u0107 wiele r\u00f3\u017cnych barw \u0142\u0105cznie z r\u00f3\u017cem i zieleni\u0105.<\/span><\/p>\n

Spodoba\u0142 Ci si\u0119 ten artyku\u0142? Koniecznie sprawd\u017a co my\u015blisz o innych postach!<\/span><\/h4>\n