{"id":6143,"date":"2022-08-25T14:54:28","date_gmt":"2022-08-25T12:54:28","guid":{"rendered":"https:\/\/manzuko.com\/blog\/?p=6143"},"modified":"2025-03-20T12:21:21","modified_gmt":"2025-03-20T11:21:21","slug":"emaliowanie-trudna-sztuka-znana-od-wiekow","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/manzuko.com\/blog\/emaliowanie-trudna-sztuka-znana-od-wiekow\/","title":{"rendered":"Emaliowanie \u2014 trudna sztuka znana od wiek\u00f3w"},"content":{"rendered":"

Emaliowanie to sztuka pokrywania przedmiot\u00f3w emali\u0105, kt\u00f3ra jest materia\u0142em tworzonym w procesie stapiania sproszkowanego szk\u0142a. Emali\u0105 mo\u017cna pokrywa\u0107 r\u00f3\u017cne surowce takie jak metal, szk\u0142o, ceramika czy kamie\u0144. Co ciekawe, technologia ta znana jest od setek lat i wykorzystywano j\u0105 nie tylko do zdobienia bi\u017cuterii, ale te\u017c wi\u0119kszych element\u00f3w. W tym wpisie przeczytasz o historii emaliowania, a tak\u017ce o rodzajach emalii. Dowiesz si\u0119 tak\u017ce, jak powstaje emaliowana bi\u017cuteria i w jaki spos\u00f3b powinno si\u0119 o ni\u0105 troszczy\u0107.<\/span><\/p>\n

Emaliowanie w historii<\/span><\/h3>\n

Staro\u017cytno\u015b\u0107<\/span><\/h4>\n

Najwcze\u015bniejsze wykorzystanie tej technologii si\u0119ga czas\u00f3w staro\u017cytnych. Najwcze\u015bniejsze pewne, emaliowane artefakty to pier\u015bcienie myke\u0144skie znalezione na Cyprze, kt\u00f3re datowane s\u0105 na XIII wiek p.n.e. Chocia\u017c znamy liczne egzemplarze, kt\u00f3re s\u0105 starsze, jak cho\u0107by bi\u017cuteria z grobowca Tutanchamona, wielu ekspert\u00f3w nie jest pewnych, czy technika ich wykonania w 100% odpowiada emaliowaniu. Mo\u017cliwe, \u017ce w staro\u017cytnym Egipcie temperatura topnienia szk\u0142a i z\u0142ota by\u0142a zbyt zbli\u017cona do siebie, aby\u015bmy mogli m\u00f3wi\u0107 o emalii.<\/span><\/p>\n

Z Grecji emaliowanie rozprzestrzeni\u0142o si\u0119 na tereny dzisiejszego Iranu i Rosji, by trafi\u0107 do krainy Celt\u00f3w. Pliniusz Starszy wspomina\u0142, \u017ce Celtowie emaliowali metal, co by\u0142o nowym dla Rzymian konceptem. Wykopane na terenie Wielkiej Brytanii przedmioty pochodz\u0105ce z II wieku naszej ery zachowane by\u0142y w doskona\u0142ym stanie, co \u015bwiadczy o wysokiej klasie celtyckiego rzemios\u0142a.<\/span><\/p>\n

\"Matka<\/p>\n

\u015aredniowiecze i Renesans<\/span><\/h4>\n

Emalia by\u0142a hitem w\u015br\u00f3d europejskich rzemie\u015blnik\u00f3w w \u015aredniowieczu. Cz\u0119sto si\u0119gano po t\u0119 technik\u0119 podczas tworzenia relikwiarzy i innych przedmiot\u00f3w sakralnych. W renesansie emaliowanie by\u0142o szczeg\u00f3lnie popularne we Francji. Technologia ta s\u0142u\u017cy\u0142a do ozdabiania du\u017cych naczy\u0144 wystawowych, dzbank\u00f3w, ka\u0142amarzy, a tak\u017ce do tworzenia ma\u0142ych portret\u00f3w. Moda na takie przedmioty trwa\u0142a od renesansu do XIX stulecia.<\/span><\/p>\n

Na pocz\u0105tku XVII wieku emalia dotar\u0142a do Imperium Mongo\u0142\u00f3w, gdzie sta\u0142a si\u0119 charakterystyczn\u0105 technik\u0105 wykorzystywan\u0105 w bi\u017cuterii. Popularne by\u0142o wykorzystywanie transparentnych emalii w po\u0142\u0105czeniu ze z\u0142otem lub srebrem. Wspania\u0142e prace wykorzystuj\u0105ce emali\u0119 powstawa\u0142y na terenie Iranu czy Japonii.<\/span><\/p>\n

Czasy nowo\u017cytne<\/span><\/h4>\n

W czasach nowo\u017cytnych \u017cywe kolory emalii zapewni\u0142y jej popularno\u015b\u0107 w\u015br\u00f3d jubiler\u00f3w. Arty\u015bci ery secesyjnej uwielbiali emaliowanie. Wykorzystywano j\u0105 nie tylko do tworzenia bi\u017cuterii, ale tak\u017ce ozdabiania pude\u0142ek, tworzenia miniaturowych portret\u00f3w, a nawet zdobienia s\u0142ynnych jajek Faberge.<\/span><\/p>\n

Pod koniec XX wieku emaliowanie zyska\u0142o du\u017c\u0105 popularno\u015b\u0107 w\u015br\u00f3d artyst\u00f3w z ca\u0142ego \u015bwiata. Zacz\u0119to produkowa\u0107 emaliowan\u0105 stal i aplikowa\u0107 emali\u0119 na mokro. Poprawa jako\u015bci emalii, jak i doskonalenie jej procesu nak\u0142adania sprawi\u0142o, \u017ce technologia ta sta\u0142a si\u0119 nie tylko \u0142atwiejsza, ale tak\u017ce dost\u0119pniejsza.<\/span><\/p>\n

\"Emaliowany<\/p>\n

W\u0142a\u015bciwo\u015bci emalii<\/span><\/h3>\n

Szklist\u0105 emali\u0119 mo\u017cna na\u0142o\u017cy\u0107 niemal\u017ce ka\u017cdy rodzaj metalu. Nowoczesna technologia najcz\u0119\u015bciej wykorzystuje stal, w mniejszych ilo\u015bciach tak\u017ce z\u0142oto, srebro, mied\u017a, \u017celiwo, aluminium i stal nierdzewn\u0105. Dobra emalia powinna by\u0107 g\u0142adka, twarda, odporna na dzia\u0142anie czynnik\u00f3w chemicznych. Co wi\u0119cej, w skali Mohsa twardo\u015b\u0107 emalii okre\u015blana jest mi\u0119dzy 5 a 6. Emalia to szk\u0142o, a nie farba, dlatego te\u017c jest \u0142atwa w czyszczeniu i nie blaknie pod wp\u0142ywem \u015bwiat\u0142a. Nowoczesna technologia zapewni\u0142a emalii nieco wi\u0119ksz\u0105 wytrzyma\u0142o\u015b\u0107 na napr\u0119\u017cenia i odpryskiwanie.<\/span><\/p>\n

Techniki emaliowania<\/span><\/h3>\n

Przez setki lat technika emaliowania by\u0142a rozwijana i modyfikowana w zale\u017cno\u015bci od mo\u017cliwo\u015bci, wizji i potrzeb artyst\u00f3w z ca\u0142ego \u015bwiata. Poni\u017cej opisa\u0142am jedynie kilka ze znanych obecnie technik emaliowania, kt\u00f3re s\u0105 bardziej znane i popularne.<\/span><\/p>\n

Cloisonne<\/span><\/h4>\n

Nazwa tej techniki pochodzi z francuskiego s\u0142owa oznaczaj\u0105cego kom\u00f3rk\u0119. W tej technice cienki drucik nak\u0142adany jest na p\u0142ytk\u0119 celem stworzenia osobnych obszar\u00f3w do emaliowania. Nast\u0119pnie emalia nak\u0142adana jest w poszczeg\u00f3lne kom\u00f3rki. Uzyskany w ten spos\u00f3b obraz wygl\u0105dem nieco przypomina\u0107 mo\u017ce mozaik\u0119. Cloisonne to jedna z najpopularniejszych odmian emaliowania, popularna nie tylko w Europie, ale tak\u017ce na Bliskim Wschodzie i w Azji.<\/span><\/p>\n

Champleve<\/span><\/h4>\n

Champleve w j\u0119zyku francuskim oznacza podniesione pole. Jak mo\u017cesz si\u0119 domy\u015bli\u0107, w tej technice powierzchnia jest rze\u017abiona tak, aby uzyska\u0107 wg\u0142\u0119bienia. Kolejnym krokiem jest wsypanie fryty w do\u0142ki i wypalenie ca\u0142ej pracy. Technika ta by\u0142a szczeg\u00f3lnie popularna w roma\u0144skiej sztuce sakralnej.<\/span><\/p>\n

Limoges<\/span><\/h4>\n

Technologia ta jest wykorzystywana we Francji ju\u017c od kilku stuleci. Polega ona na malowaniu emali\u0105 na g\u0142adkiej metalowej powierzchni. Limoges to odmiana malowanej, czyli lakierowanej emalii, a nazwa ta pochodzi od francuskiej miejscowo\u015bci, kt\u00f3ra od XVI wieku s\u0142ynie z emaliowania.<\/span><\/p>\n

Basse-taille<\/span><\/h4>\n

To francuskie s\u0142owo oznacza niski kr\u00f3j. W tej technice powierzchnia metalu zdobiona jest p\u0142askorze\u017ab\u0105, kt\u00f3ra prze\u015bwituje przez p\u00f3\u0142transparentn\u0105 i przezroczyst\u0105 emali\u0119.<\/span><\/p>\n

Ronde bosse<\/span><\/h4>\n

Technika ta bywa nazywana emali\u0105 inkrustowan\u0105, a niekt\u00f3rzy uznaj\u0105 j\u0105 za emaliowanie 3D To rodzaj tr\u00f3jwymiarowego emaliowania, w kt\u00f3rym wyrze\u017abiony przedmiot lub druciany szkielet pokrywany jest emali\u0105. Warto zauwa\u017cy\u0107, \u017ce emaliowana mo\u017ce by\u0107 ca\u0142o\u015b\u0107 albo jedynie cz\u0119\u015b\u0107 formy.<\/span><\/p>\n

\"Nowoczesna<\/p>\n

Emaliowanie bi\u017cuterii<\/span><\/h3>\n

Emaliowanie bi\u017cuterii nie jest prost\u0105 sztuk\u0105. Aby zacz\u0105\u0107, niezb\u0119dna jest spora ilo\u015b\u0107 narz\u0119dzi i surowc\u00f3w, a bez specjalistycznej wiedzy istnieje spore ryzyko zrobienia sobie krzywdy. Dlatego te\u017c najlepiej jest spr\u00f3bowa\u0107 emaliowania pod okiem specjalisty, najlepiej w jego warsztacie. W ten spos\u00f3b dowiesz si\u0119 nie tylko jak prawid\u0142owo emaliowa\u0107, ale te\u017c zapoznasz si\u0119 z wszelkimi zasadami bezpiecze\u0144stwa i organizacji pracowni. Co wi\u0119cej, to \u015bwietny spos\u00f3b, aby przekona\u0107 si\u0119, czy emaliowanie jest dla Ciebie bez konieczno\u015bci inwestowania w liczne materia\u0142y i narz\u0119dzia.<\/span><\/p>\n

Potrzebny sprz\u0119t<\/span><\/h4>\n

Potrzebny b\u0119dzie metal, kt\u00f3ry chcemy emaliowa\u0107. Mo\u017ce to by\u0107 blacha miedziana, srebrna lub z\u0142ota, albo stal. Mo\u017cna kupi\u0107 wyci\u0119te kszta\u0142ty gotowe do emaliowania lub arkusz blachy, kt\u00f3r\u0105 b\u0119dzie trzeba wyci\u0105\u0107 i ukszta\u0142towa\u0107. Przydadz\u0105 si\u0119 w\u00f3wczas narz\u0119dzia do ci\u0119cia i kszta\u0142towania blach. Potrzebne b\u0119d\u0105 tak\u017ce szczypce, no\u017cyczki, a w zale\u017cno\u015bci od tworzonych przez Ciebie akcesori\u00f3w mo\u017cesz potrzebowa\u0107 tak\u017ce m\u0142otka czy imad\u0142a.<\/span><\/p>\n

Kolejnym niezb\u0119dnym elementem jest szklany py\u0142, kt\u00f3ry zamienisz w emali\u0119 i sitko do jego przesypywania. Przyda si\u0119 niepalna powierzchnia, na kt\u00f3rej umie\u015bcisz emaliowane<\/a> przedmioty, na przyk\u0142ad metalowa siatka. Przymocuj j\u0105 za pomoc\u0105 mocnych klips\u00f3w i upewnij si\u0119, \u017ce nie znajduje si\u0119 w otoczeniu \u0142atwopalnych przedmiot\u00f3w. Najlepiej umie\u015bci\u0107 j\u0105 nad ceramicznymi p\u0142ytkami. Konieczny jest te\u017c palnik, najcz\u0119\u015bciej z gazem MAPP, kt\u00f3ry wykorzystywany jest w jubilerstwie i spawalnictwie. Niestety, jest on dro\u017cszy i mniej dost\u0119pny od standardowego propanu, jednak\u017ce umo\u017cliwia znacznie szybsze stworzenie emalii.<\/span><\/p>\n

Skoro tworzysz bi\u017cuteri\u0119, sprawdz\u0105 si\u0119 tak\u017ce klasyczne p\u00f3\u0142fabrykaty takie jak zapi\u0119cia, bigle, szpilki i koraliki. Jednak\u017ce ich wyb\u00f3r zale\u017cy kompletnie od Twojej wizji. Pami\u0119taj tak\u017ce o elementach ochronnych. Potrzebne b\u0119d\u0105 okulary, doskona\u0142a wentylacja, a tak\u017ce maska, kt\u00f3ra zabezpieczy Twoje drogi oddechowe. Co wi\u0119cej, przydadz\u0105 si\u0119 r\u0119kawice ochronne, kt\u00f3rymi w razie wypadku z\u0142apiesz gor\u0105ce przedmioty. Oczywi\u015bcie, w ka\u017cdym miejscu, w kt\u00f3rym pracuje si\u0119 z ogniem powinna znale\u017a\u0107 si\u0119 nieprzeterminowana ga\u015bnica.<\/span><\/p>\n

Jak powstaje emaliowana bi\u017cuteria<\/span><\/h4>\n

Emaliowanie rozpoczyna si\u0119 od przygotowania metalu, kt\u00f3ry b\u0119dzie emaliowany. Ta obr\u00f3bka r\u00f3\u017cni si\u0119 od wybranej przez artyst\u0119 techniki, a tak\u017ce rodzaju bi\u017cuterii, kt\u00f3ra powstanie. W ukszta\u0142towanym metalu tworzone s\u0105 otwory umo\u017cliwiaj\u0105ce dodanie kolejnych p\u00f3\u0142fabrykat\u00f3w. Kolejnym krokiem w przygotowaniu blachy jest dok\u0142adne czyszczenie. W tym celu najcz\u0119\u015bciej wystarczy dok\u0142adne wypolerowanie \u015bcierk\u0105 jubilersk\u0105. Niezb\u0119dne jest tak\u017ce dok\u0142adne wyczyszczenie r\u0105k po zako\u0144czonym polerowaniu, zapobiega to zanieczyszczeniu szkliwa.<\/span><\/p>\n

Powierzchni\u0119 metalu nale\u017cy pokry\u0107 specjalnym topnikiem do emalii i poczeka\u0107 a\u017c wyschnie. Topnik zapewnia trwa\u0142o\u015b\u0107 bi\u017cuterii, gdy\u017c u\u0142atwia stopienie si\u0119 szk\u0142a z metalem. Nast\u0119pnie na metalow\u0105 baz\u0119 przesiej szklany py\u0142 przez drobne sitko. Kolejnym krokiem jest wypalenie emalii. W zale\u017cno\u015bci od koloru szk\u0142a, jego sk\u0142adu chemicznego i grubo\u015bci, niezb\u0119dna b\u0119dzie temperatura od 700\u2103 do 900\u2103. Co ciekawe, emalia wypalana jest od do\u0142u. Bezpo\u015bredni kontakt p\u0142omienia ze szk\u0142em przyt\u0142umi jego kolor. Wa\u017cne jest r\u00f3wnomierne ogrzewanie metalu.<\/span><\/p>\n

Podgrzewana emalia pocz\u0105tkowo wygl\u0105da jak przypalony cukier. W tym etapie szk\u0142o wci\u0105\u017c jest w postaci proszku, ale zazwyczaj ciemnieje. Wraz z ogrzewaniem, gdy po\u0142owa proszku jest ju\u017c roztopiona, powierzchnia emalii przypomina sk\u00f3rk\u0119 pomara\u0144czy. Gdy emalia zaczyna, l\u015bni\u0107 palnik jest wy\u0142\u0105czany, a emaliowany przedmiot jest pozostawiony do wystygni\u0119cia. Cierpliwo\u015b\u0107 na ostatnim etapie jest niezb\u0119dna, zbyt szybko sch\u0142adzana emalia mo\u017ce p\u0119ka\u0107 i si\u0119 kruszy\u0107. Niekiedy do uzyskania po\u017c\u0105danego efektu przedmiot przechodzi proces emaliowania kilka razy. Jednak\u017ce za ka\u017cdym razem wygl\u0105da to tak samo.<\/span><\/p>\n

Po ostygni\u0119ciu emalii mo\u017cna zabra\u0107 si\u0119 za wyko\u0144czenie bi\u017cuterii. Emaliowany przedmiot mo\u017cna traktowa\u0107 jak ka\u017cdy inny p\u00f3\u0142fabrykat, a wi\u0119c mo\u017ce z niego powsta\u0107 zawieszka, kolczyki, pier\u015bcionek lub bransoletka.<\/span><\/p>\n

\"Emaliowane<\/p>\n

Jak dba\u0107 o emaliowan\u0105 bi\u017cuteri\u0119<\/span><\/h3>\n

Najwa\u017cniejsz\u0105 zasad\u0105 dotycz\u0105c\u0105 bi\u017cuterii emaliowanej jest unikanie upuszczenia lub uderzenia akcesoriami o twarde powierzchnie. Emalia powinna by\u0107 do\u015b\u0107 odporna na wilgo\u0107 i kosmetyki codziennego u\u017cytku. Jednak\u017ce je\u017celi zale\u017cy Ci na przed\u0142u\u017ceniu nieskazitelnego wygl\u0105du swoich dodatk\u00f3w, postaraj si\u0119 unika\u0107 ich kontaktu z wszelkimi chemikaliami. Zabrudzon\u0105 bi\u017cuteri\u0119 emaliowan\u0105 mo\u017cesz wyczy\u015bci\u0107 myd\u0142em i wod\u0105, pami\u0119taj jednak, aby dok\u0142adnie wysuszy\u0107 j\u0105 przed od\u0142o\u017ceniem do pude\u0142ka.<\/span><\/p>\n

Zaciekawi Ci\u0119 ten wpis? Kontynuuj lektur\u0119 na naszym blogu!<\/span><\/p>\n