{"id":6214,"date":"2022-09-27T18:32:00","date_gmt":"2022-09-27T16:32:00","guid":{"rendered":"https:\/\/manzuko.com\/blog\/?p=6214"},"modified":"2025-03-17T13:18:44","modified_gmt":"2025-03-17T12:18:44","slug":"bizuteria-sredniowiecza","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/manzuko.com\/blog\/bizuteria-sredniowiecza\/","title":{"rendered":"Bi\u017cuteria \u015bredniowiecza"},"content":{"rendered":"

Bi\u017cuteria \u015bredniowiecza z pewno\u015bci\u0105 kojarzy si\u0119 z motywami religijnymi, mo\u017cliwe, \u017ce nieco z klejnotami noszonymi przez \u00f3wczesnych w\u0142adc\u00f3w. Jednak\u017ce akcesoria noszone w \u201eciemnych wiekach\u201d mog\u0105 zaskoczy\u0107 Ci\u0119 r\u00f3\u017cnorodno\u015bci\u0105, przepychem, kunsztem wykonania i u\u017cytymi materia\u0142ami. Brak rozwoju edukacji nie oznacza\u0142 zahamowania post\u0119pu w\u015br\u00f3d rzemie\u015blnik\u00f3w, wr\u0119cz przeciwnie, by\u0142o ich coraz wi\u0119cej, a zwi\u0119kszona ilo\u015b\u0107 podr\u00f3\u017cy, jak i liczne grabie\u017ce spowodowa\u0142y mi\u0119dzynarodow\u0105 wymian\u0119 d\u00f3br, kt\u00f3ra wzbogaci\u0142a warsztaty jubiler\u00f3w w ca\u0142ej Europie.<\/span><\/p>\n

\u015aredniowiecze \u2014 kontrowersyjna epoka<\/span><\/h3>\n

\u015aredniowiecze to Epoka historyczna obejmuj\u0105ca tysi\u0105c lat pomi\u0119dzy V a XV wiekiem naszej ery, kt\u00f3r\u0105 mo\u017cna podzieli\u0107 na trzy etapy. Co wa\u017cne, termin ten obejmuje wydarzenie maj\u0105ce miejsce w \u00f3wczesnej Europie i Cesarstwie Bizantyjskim.<\/span><\/p>\n

Na pocz\u0105tku \u015bredniowiecza spad\u0142a liczba ludno\u015bci, upad\u0142o wiele miast, mi\u0119dzy innymi w wyniku barbarzy\u0144skich najazd\u00f3w. Z gruz\u00f3w Imperium Rzymskiego wy\u0142oni\u0142y si\u0119 nowe pa\u0144stwa, a cz\u0119\u015b\u0107 Cesarstwa Bizantyjskiego zosta\u0142a podbita przez Arab\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Dopiero oko\u0142o XI wieku \u015bredniowiecze rozkwit\u0142o w pe\u0142ni, liczba ludno\u015bci wzros\u0142a, rozwin\u0119\u0142a si\u0119 technologia, a klimat zdecydowanie sprzyja\u0142 rolnictwu. Wzrost plon\u00f3w poskutkowa\u0142 lepsz\u0105 sytuacj\u0105 handlow\u0105, na czym skorzystali wszyscy. Pozwoli\u0142o to tak\u017ce na zorganizowanie krucjat przez Ko\u015bci\u00f3\u0142, celem odzyskania Ziemi \u015awi\u0119tej z r\u0105k muzu\u0142man\u00f3w, a p\u00f3\u017aniej brutalnej ewangelizacji wielu nacji.<\/span><\/p>\n

P\u00f3\u017ane \u015bredniowiecze ponownie charakteryzowa\u0142o si\u0119 spadkiem populacji. Wynika\u0142o to mi\u0119dzy innymi z kl\u0119ski g\u0142odu i zarazy. Czarna \u015bmier\u0107 przyczyni\u0142a si\u0119 do wymarcia oko\u0142o \u2153 populacji europejskiej. Liczne wojny zar\u00f3wno domowe, jak i mi\u0119dzynarodowe, a tak\u017ce bunty ch\u0142op\u00f3w w po\u0142\u0105czeniu z wielk\u0105 schizm\u0105 Ko\u015bcio\u0142a poskutkowa\u0142y do\u015b\u0107 znamienn\u0105 zmian\u0105 w spo\u0142ecze\u0144stwie. Zmiany kulturalne, technologiczne, religijne i \u015bwiatopogl\u0105dowe zako\u0144czy\u0142y okres \u015bredniowiecza i zapocz\u0105tkowa\u0142y nowo\u017cytne dzieje.<\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

Bi\u017cuteria \u015bredniowiecza<\/span><\/h3>\n

Do\u015b\u0107 konserwatywny ubi\u00f3r typowy dla \u015bredniowiecza niekoniecznie sprzyja\u0142 powstawaniu bi\u017cuterii, jednak\u017ce to nie przeszkadza\u0142o bogatym jednostkom korzysta\u0107 z dobrodziejstwa wsp\u00f3\u0142czesnego rzemios\u0142a. Poza pier\u015bcionkami, naszyjnikami, bransoletami, kolczykami i broszkami znanymi nam dzisiaj powsta\u0142a ca\u0142a gama dodatk\u00f3w dopasowanych do \u00f3wczesnej mody.<\/span><\/p>\n

R\u0119kodzielnicy tworzyli pi\u0119kne sprz\u0105czki do pask\u00f3w, a tak\u017ce zdobione okucia i zapi\u0119cia do ubra\u0144. Bi\u017cuteryjnym akcentem sta\u0142y si\u0119 tak\u017ce guziki i aglety, czyli ko\u0144c\u00f3wki sznurowade\u0142 oraz szpilki i klipsy do w\u0142os\u00f3w. Akcesoria jubilerskie przybra\u0142y tak\u017ce form\u0119 przypinek do kapeluszy, a tak\u017ce zdobionych element\u00f3w torebek, a nawet broni.<\/span><\/p>\n

Takie wyszukane ozdoby by\u0142y oczywi\u015bcie dost\u0119pne dla nielicznych, najbogatszych mieszka\u0144c\u00f3w \u015bredniowiecznego \u015bwiata. Co ciekawe, m\u0119\u017cczy\u017ani nosili szaty zdobione tak bogato, jak odzie\u017c kobieca. Jak to bywa\u0142o w praktycznie ka\u017cdej epoce, bi\u017cuteria i akcesoria by\u0142y wyznacznikiem statusu spo\u0142ecznego. Szlachta bardzo nieprzychylnie odbiera\u0142a wszelkie formy imitacji drogocennych ozd\u00f3b w\u015br\u00f3d ni\u017cszych warstw spo\u0142ecznych. Dlatego te\u017c rzadko mo\u017cemy spotka\u0107 przyk\u0142ad bi\u017cuterii \u015bredniowiecznej plebsu poza drewnianym krzy\u017cem zawieszonym na rzemieniu.<\/span><\/p>\n

\u015aredniowieczne techniki z\u0142otnicze<\/span><\/h4>\n

Zdecydowanie najpopularniejszym materia\u0142em jubilerskim w \u015bredniowieczu by\u0142o z\u0142oto. Metaloplastyka by\u0142a za\u015b jedn\u0105 z najbardziej presti\u017cowych form sztuki r\u0119kodzielniczej. Przyk\u0142ady pe\u0142nego wykorzystania tej techniki znajdziemy nie tylko w bi\u017cuterii, ale licznych relikwiarzach, tacach, talerzach i kielichach ko\u015bcielnych, a tak\u017ce w ogromnej liczbie krzy\u017cy i ok\u0142adek cennych ksi\u0105g.<\/span><\/p>\n

\"\u015aredniowieczne<\/p>\n

Oszcz\u0119dno\u015b\u0107 z\u0142ota<\/span><\/h5>\n

Lutowanie, platerowanie i poz\u0142acanie by\u0142y ch\u0119tnie wykorzystywanymi technikami, dzi\u0119ki kt\u00f3rym mo\u017cna by\u0142o zmaksymalizowa\u0107 wykorzystanie drogich surowc\u00f3w. Z\u0142oto rozbijano tak, aby utworzy\u0107 z niego foli\u0119, nast\u0119pnie lutowano te arkusze w wi\u0119ksze kawa\u0142ki z\u0142ota. Nast\u0119pnie z\u0142ot\u0105 foli\u0119 grubo\u015bci kartki papieru nak\u0142adano na form\u0119 z innego metalu lub szk\u0142a w procesie platerowania. Poz\u0142acanie natomiast polega\u0142o na przyci\u015bni\u0119ciu z\u0142otego p\u0142atka grubo\u015bci oko\u0142o 0,005 mm do terakoty lub miedzi.<\/span><\/p>\n

\"\u015aredniowieczny<\/p>\n

Subtelne sposoby<\/span><\/h5>\n

Misterne dzie\u0142a metaloplastyczne wymaga\u0142y od z\u0142otnik\u00f3w zr\u0119czno\u015bci i cierpliwo\u015bci. Popularnymi technikami by\u0142 filigran, a tak\u017ce granulacja, kt\u00f3re polega\u0142y na zdobieniu za pomoc\u0105 cieniutkich drucik\u00f3w i male\u0144kich ziarenek z\u0142ota. Pozwala\u0142y one na stworzenie prac pe\u0142nych detali, delikatno\u015bci i finezji. Oczywi\u015bcie najch\u0119tniej wykorzystywano je w tworzeniu bi\u017cuterii, ale nierzadko zdobi\u0142y przedmioty sakralne lub \u015bwieckie jak lusterka i puzderka.<\/span><\/p>\n

W\u015br\u00f3d innych metod jubilerskich warto wymieni\u0107 repusowanie, inkrustacj\u0119 i emaliowanie. Pierwsza z nich to technika, w kt\u00f3rej na zimno wybijane s\u0105 wg\u0142\u0119bienia w metalu w celu odci\u015bni\u0119cia konkretnego wzoru. Wymaga\u0142a ona doskona\u0142ych umiej\u0119tno\u015bci rzemie\u015blniczych i odpowiednich surowc\u00f3w, poniewa\u017c z\u0142ej jako\u015bci materia\u0142 m\u00f3g\u0142 p\u0119kn\u0105\u0107 pod naciskiem.<\/span><\/p>\n

Inkrustacj\u0105 nazywamy metod\u0119 polegaj\u0105c\u0105 na wytwarzaniu wg\u0142\u0119bie\u0144 w kamieniu, metalu lub drewnie, a nast\u0119pnie wklejaniu w ni\u0105 cennych surowc\u00f3w takich jak kamienie szlachetne, masa per\u0142owa, z\u0142oto, czy egzotyczne drewno. Emaliowanie jest z kolei technik\u0105, w kt\u00f3rej szklany py\u0142 podgrzewany by\u0142 na metalu celem wykonania trwa\u0142ej warstwy koloru.\u00a0<\/span><\/p>\n

\"Z\u0142oto<\/p>\n

Surowce wykorzystywane w \u015bredniowieczu<\/span><\/h4>\n
Metale<\/span><\/h5>\n

Jak ju\u017c wspomnia\u0142am, z\u0142oto by\u0142o najpopularniejszym surowcem \u015bredniowiecznego zdobnictwa. G\u0142\u00f3wnym \u017ar\u00f3d\u0142em z\u0142ota w \u015bredniowieczu by\u0142y staro\u017cytne ozdoby i monety pozostawione przez Rzymian. Z\u0142oto odzyskiwano z zakopanych skarb\u00f3w, a tak\u017ce z grob\u00f3w, gdy\u017c wi\u0119kszo\u015b\u0107 staro\u017cytnych chowano wraz z dobrami materialnymi. Drugim cennym metalem wykorzystywanym w \u015bredniowieczu by\u0142o srebro, kt\u00f3re pozyskiwano w Czechach.<\/span><\/p>\n

Klejnoty<\/span><\/h5>\n

Bursztyn, per\u0142y s\u0142odkowodne, muszle i koral mo\u017cna by\u0142o znale\u017a\u0107 na terenach Europy i do\u015b\u0107 ch\u0119tnie tworzono z nich bi\u017cuteri\u0119, szczeg\u00f3lnie dla biedniejszej szlachty. Jednak\u017ce najbardziej po\u017c\u0105dane by\u0142y kamienie naturalne, kt\u00f3re trzeba by\u0142o sprowadza\u0107 z dalszych kraj\u00f3w. Diamenty nie by\u0142y tak cenione, jak dzisiaj, prawdopodobnie z powodu braku odpowiednich narz\u0119dzi do ich adekwatnej obr\u00f3bki. Zachwycano si\u0119 rubinami, szmaragdami i szafirami, cho\u0107 wykorzystywano praktycznie ka\u017cdy kamie\u0144 ozdobny, jaki mo\u017cna by\u0142o zdoby\u0107. Co ciekawe, popularne by\u0142o tworzenie lapidari\u00f3w i ksi\u0119gi opisuj\u0105ce klejnoty i ich domniemane w\u0142a\u015bciwo\u015bci magiczne, medyczne i astrologiczne. Aby nie nara\u017ca\u0107 si\u0119 Ko\u015bcio\u0142owi, cz\u0119sto dopisywano im tak\u017ce znaczenie religijne.<\/span><\/p>\n

Spoiwa<\/span><\/h5>\n

Warto tak\u017ce wspomnie\u0107 o metodzie pozwalaj\u0105cej na przyczepienie kamienia do metalowej oprawy. Niekt\u00f3re kamienie umieszczano w filigranowych oprawach przypominaj\u0105cych klatki, kt\u00f3re mocowa\u0142y kamie\u0144 w bi\u017cuterii. Inn\u0105 metod\u0105 by\u0142o przyszywanie kamieni do tkanin dzi\u0119ki wykonanym w nich niewielkich otworach. \u015aredniowieczni mistrzowie z\u0142otnictwa wykorzystywali tak\u017ce samorobne mikstury o podw\u00f3jnym dzia\u0142aniu kleju i wype\u0142nienia. Sk\u0142ada\u0142y si\u0119 one z proszku przypominaj\u0105cego dzisiejsz\u0105 zapraw\u0119 murarsk\u0105 i smo\u0142y lub wosku, kt\u00f3re zapewnia\u0142y mieszance niezb\u0119dn\u0105 kleisto\u015b\u0107.<\/span><\/p>\n

\"Emaliowana<\/p>\n

Bi\u017cuteria \u015bredniowieczna<\/span><\/h4>\n

Akcesoria barbarzy\u0144c\u00f3w<\/span><\/h4>\n

Bi\u017cuteria barbarzy\u0144ska pochodz\u0105ca z okresu w\u0119dr\u00f3wek lud\u00f3w jest jedn\u0105 z lepiej zachowanych form sztuki tej kultury. Popularne by\u0142y broszki, kt\u00f3re zdobiono klejnotami lub rze\u017abiono w pi\u0119kne wzory. Cz\u0119sto wykorzystywano w nich z\u0142oto, a tak\u017ce granaty i emali\u0119 jako zamiennik drogich kamieni. Co ciekawe, misterne broszki nosi\u0142y nie tylko \u015bwieckie elity, ale tak\u017ce duchowie\u0144stwo, szczeg\u00f3lnie na szatach liturgicznych. Inne formy bi\u017cuterii barbarzy\u0144skiej s\u0105 bardzo nieliczne co prawdopodobnie \u015bwiadczy o ich niewielkiej popularno\u015bci w\u015br\u00f3d barbarzy\u0144c\u00f3w.<\/span><\/p>\n

\"Naszyjnik<\/p>\n

Bizancjum<\/span><\/h5>\n

Bi\u017cuteria pochodz\u0105ca z Cesarstwa bizantyjskiego bardzo cz\u0119sto zawiera obrazy i motywy zwi\u0105zane z religi\u0105. Kontynuowano wymy\u015blone przez Rzymian technologie z\u0142otnicze i udoskonalano je. Oczywi\u015bcie wi\u0119kszo\u015b\u0107 akcesori\u00f3w bizantyjskich powstawa\u0142a na potrzeby Ko\u015bcio\u0142a lub Dworu, dlatego krzy\u017ce, wizerunki \u015bwi\u0119tych itp. wzory powstawa\u0142y w bi\u017cuterii zaskakuj\u0105co cz\u0119sto. Jedn\u0105 z popularniejszych technik by\u0142a inkrustacja i emaliowanie<\/a>, jednak\u017ce zachwyca\u0142y wszystkie dzie\u0142a bizantyjskich artyst\u00f3w. Jednym z lepszych przyk\u0142ad\u00f3w kunsztu z\u0142otnik\u00f3w z Bizancjum jest korona Karola Wielkiego \u0142\u0105cz\u0105ca kamienie szlachetne, emali\u0119 i filigranowe z\u0142oto.<\/span><\/p>\n

\"\u015aredniowieczny<\/p>\n

Dodatki Wiking\u00f3w<\/span><\/h5>\n

Pocz\u0105tkowo wikingowie tworzyli surowe i bardzo proste formy jak obr\u0119cze na palce i nadgarstki. Jednak\u017ce zaskakuj\u0105co szybko rozwin\u0119\u0142a si\u0119 w\u015br\u00f3d nich sztuka z\u0142otnicza. Wikingowie upodobali sobie srebro, z kt\u00f3rego najcz\u0119\u015bciej tworzyli akcesoria filigranowe lub repusowane. Inspirowano si\u0119 natur\u0105, g\u0142\u00f3wnie zwierz\u0119tami, a tak\u017ce mitologi\u0105 nordyck\u0105. P\u00f3\u017aniej w styl nordycki coraz cz\u0119\u015bciej wkrada\u0142a si\u0119 abstrakcyjna forma zwierz\u0105t i akcesoria w geometrycznych kszta\u0142tach.<\/span><\/p>\n

Styl p\u00f3\u017anego \u015bredniowiecza<\/span><\/h5>\n

Oko\u0142o XIII wieku mieszczanom i ch\u0142opom zakazano noszenia bi\u017cuterii ozdabianej kamieniami szlachetnymi i per\u0142ami, a tak\u017ce zabroniono im akcesori\u00f3w z przesadn\u0105 ilo\u015bci\u0105 z\u0142ota lub srebra. Jeszcze bardziej podkre\u015blono dysproporcje spo\u0142eczne, co cz\u0119\u015bciowo przyczyni\u0142o si\u0119 do buntu w\u015br\u00f3d ni\u017cszych warstw spo\u0142ecznych. Pod koniec \u015bredniowiecza, wraz ze zmian\u0105 mody bi\u017cuteria sta\u0142a si\u0119 bli\u017csza tej, kt\u00f3r\u0105 znamy wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie. Kobiety ch\u0119tnie nosi\u0142y pier\u015bcionki, naszyjniki i broszki, rzadziej ni\u017c my si\u0119ga\u0142y po bransolety i kolczyki. Natomiast m\u0119\u017cczy\u017ani zdecydowanie bardziej ni\u017c dzi\u015b lubili chodzi\u0107 z akcesoriami. Cz\u0119sto wybierali du\u017ce \u0142a\u0144cuchy i ekstrawaganckie przypinki do czapek.<\/span><\/p>\n

Zaciekawi\u0142 Ci\u0119 ten wpis? Przekonaj si\u0119, czy kolejne spodobaj\u0105 Ci si\u0119 bardziej!<\/span><\/h4>\n