{"id":6353,"date":"2022-11-08T11:31:58","date_gmt":"2022-11-08T10:31:58","guid":{"rendered":"https:\/\/manzuko.com\/blog\/?p=6353"},"modified":"2026-03-31T13:04:45","modified_gmt":"2026-03-31T11:04:45","slug":"bizuteria-bliskiego-wschodu-kiedys-i-dzis","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/manzuko.com\/blog\/bizuteria-bliskiego-wschodu-kiedys-i-dzis\/","title":{"rendered":"Bi\u017cuteria Bliskiego Wschodu kiedy\u015b i dzi\u015b"},"content":{"rendered":"

Bi\u017cuteria Bliskiego Wschodu pochodzi z rejonu na pograniczu Azji, Afryki i Europy. Historycznie obszar ten obejmowa\u0142 pa\u0144stwa takie jak Persja, Asyria, Macedonia, Bizancjum czy Imperium Osma\u0144skie. Obecnie na Bliskim Wschodzie znajduje si\u0119 Arabia Saudyjska, Egipt, Iran i Irak, Palestyna, Izrael, Jemen, Katar, Liban, Oman, Kuwejt, Syria, Turcja i Zjednoczone Emiraty Arabskie. Zapewne domy\u015blasz si\u0119, \u017ce historia bi\u017cuterii tego miejsca jest zachwycaj\u0105co bogata. Dlatego bez przed\u0142u\u017cania, zapraszam Ci\u0119 do lektury dzisiejszego wpisu.<\/span><\/p>\n

\"Staro\u017cytna<\/p>\n

Bi\u017cuteria Bliskiego Wschodu w historii<\/span><\/h3>\n

Bliskowschodnia bi\u017cuteria \u0142\u0105czy\u0142a w sobie wiele aspekt\u00f3w ju\u017c setki lat temu. Oczywi\u015bcie by\u0142 to symbol bogactwa i spos\u00f3b manifestowania statusu spo\u0142ecznego. Dla kobiet bi\u017cuteria by\u0142a te\u017c jedynym zabezpieczeniem finansowym przez setki lat. Po \u015bmierci m\u0119\u017ca mog\u0142y sprzedawa\u0107 swoje ozdoby i utrzymywa\u0107 si\u0119 dzi\u0119ki nim.<\/span><\/p>\n

Prehistoria<\/span><\/h4>\n

W epoce br\u0105zu plemiona zamieszkuj\u0105ce Bliski Wsch\u00f3d prowadzi\u0142y koczowniczo-w\u0119drowny tryb \u017cycia. Z czasem wzd\u0142u\u017c szlak\u00f3w handlowych zacz\u0119\u0142y si\u0119 tworzy\u0107 osady, w kt\u00f3rych mieszka\u0144cy stykali si\u0119 z wyrobami z odleg\u0142ych krain. Dzi\u0119ki temu rozwija\u0142a si\u0119 wymiana mi\u0119dzykulturowa nie tylko wyrob\u00f3w rzemie\u015blniczych, ale tak\u017ce surowc\u00f3w i technologii, dzi\u0119ki kt\u00f3rym powsta\u0142y.<\/span><\/p>\n

W trzecim tysi\u0105cleciu przed nasz\u0105 er\u0105 Sumer i Akkad w Mezopotamii stanowi\u0142y pot\u0119\u017cne miasta. Wytwarzana w nich bi\u017cuteria by\u0142a na bardzo wysokim poziomie. W Asyrii bi\u017cuteria by\u0142a ch\u0119tnie noszona nie tylko przez kobiety, ale tak\u017ce przez m\u0119\u017cczyzn, kt\u00f3rzy najcz\u0119\u015bciej wybierali okr\u0105g\u0142e piecz\u0119cie i amulety.<\/span><\/p>\n

Asyryjczycy tworzyli akcesoria z cienkich jak papier kawa\u0142k\u00f3w z\u0142ota, dzi\u0119ki kt\u00f3rym powstawa\u0142y misterne naszyjniki, bransoletki na kostki i kolczyki. Bi\u017cuteria ta wysadzana by\u0142a kamieniami takimi jak agat, lapis lazuli i karneol. Kamienie naturalne nierzadko by\u0142y rze\u017abione. Najcz\u0119\u015bciej ich powierzchnia odgrywa\u0142a rol\u0119 piecz\u0119ci, jednak\u017ce niekiedy mia\u0142a by\u0107 po prostu \u0142adna. Najpopularniejszymi motywami by\u0142y li\u015bcie i spirale, a tak\u017ce symbole zwi\u0105zane z religi\u0105.<\/span><\/p>\n

Bi\u017cuteria zwi\u0105zana z religi\u0105<\/span><\/h4>\n

Wed\u0142ug legend na pocz\u0105tku drugiego tysi\u0105clecia przed Chrystusem w Mezopotamii narodzi\u0142 si\u0119 Abraham, kt\u00f3ry mia\u0142 podr\u00f3\u017cowa\u0107 do Kanaanu, a jego wiara stanowi\u0142a pocz\u0105tek judaizmu. Kanaan by\u0142 cz\u0119\u015bci\u0105 szlaku handlowego \u0142\u0105cz\u0105cego Egipt, Cypr i Grecj\u0119. Ca\u0142a ta trasa usiana jest licznymi znaleziskami archeologicznymi. W\u015br\u00f3d bi\u017cuterii znalaz\u0142y si\u0119 egipskie skarabeusze razem ze z\u0142ot\u0105 bi\u017cuteri\u0105 i koralikami wykonanymi z kamieni szlachetnych.<\/span><\/p>\n

Obrazy z tamtych czas\u00f3w pokazuj\u0105 odwiedzaj\u0105cych szlak Azjat\u00f3w, kt\u00f3rzy nosili srebrne, z\u0142ote lub br\u0105zowe blaszki wszyte w nakrycia g\u0142owy, lub w formie zap\u0119tlonych kolczyk\u00f3w. Dzi\u0119ki tym malowid\u0142om wiemy, jak wygl\u0105dali przodkowie ludzi zamieszkuj\u0105cych Bliski Wsch\u00f3d. Kolczyki, kt\u00f3re nosili nierzadko, przedstawia\u0142y ksi\u0119\u017cyc, a tak\u017ce r\u00f3\u017cne owoce.<\/span><\/p>\n

W\u015br\u00f3d staro\u017cytnych legend dotycz\u0105cych bi\u017cuterii znajd\u0105 si\u0119 dwie, kt\u00f3re maj\u0105 silny zwi\u0105zek religijny. Pierwsz\u0105 z nich by\u0142o przetopienie bi\u017cuterii narodu \u017cydowskiego na z\u0142otego cielca podczas oczekiwania na Moj\u017cesza. Wed\u0142ug poda\u0144 kobiety odm\u00f3wi\u0142y przekazania swoich akcesori\u00f3w na ten cel, czym do dzisiaj zas\u0142uguj\u0105 na szacunek w niekt\u00f3rych spo\u0142eczno\u015bciach.<\/span><\/p>\n

Drugim wa\u017cnym \u201cdodatkiem\u201d w judaizmie by\u0142o przekazanie Moj\u017ceszowi napier\u015bnika, kt\u00f3ry naznaczy\u0142 Aarona jako pierwszego kap\u0142ana judaizmu. Napier\u015bnik mia\u0142 by\u0107 stworzony ze z\u0142ota, a tak\u017ce niebieskich, purpurowych i szkar\u0142atnych nici lnianych, w kt\u00f3rym przechowywano kamienie daj\u0105ce mo\u017cliwo\u015b\u0107 porozumiewania si\u0119 z Bogiem.<\/span><\/p>\n

\"Staro\u017cytna<\/p>\n

Staro\u017cytno\u015b\u0107<\/span><\/h4>\n
Ozdoby \u017cydowskie<\/span><\/h5>\n

Religia nie pozosta\u0142a bez wp\u0142ywu na bi\u017cuteri\u0119. Wed\u0142ug zasad judaizmu bi\u017cuteria przedstawiaj\u0105ca ludzi czy zwierz\u0119ta nie by\u0142a wskazana. Dlatego te\u017c \u017cydowscy rzemie\u015blnicy ch\u0119tniej kierowali si\u0119 ku bardziej abstrakcyjnym projektom. Izraelici produkowali bi\u017cuteri\u0119 ze z\u0142ota i srebra, lecz u\u017cywali tak\u017ce ta\u0144szych materia\u0142\u00f3w takich jak mied\u017a, \u017celazo i o\u0142\u00f3w. Tworzona z nich bi\u017cuteria by\u0142a najcz\u0119\u015bciej kuta lub odlewana, a filigranowe formy i techniki dekoracyjne nie by\u0142y popularne. Najcz\u0119\u015bciej spotka\u0107 mo\u017cna by\u0142o kamienie ozdobne oprawione w polerowany na g\u0142adko metal.<\/span><\/p>\n

Moda Egiptu<\/span><\/h5>\n

Z drugiej strony w bi\u017cuterii staro\u017cytnych Egipcjan przepychowi nie by\u0142o ko\u0144ca. Zapotrzebowanie na z\u0142oto wci\u0105\u017c ros\u0142o, bi\u017cuteri\u0119 tworzono tak\u017ce ze srebra i miedzi. U\u017cywano mn\u00f3stwa kamieni ozdobnych, popularny by\u0142 malachit, jaspis i turkus. Warto wspomnie\u0107, \u017ce kamienie te pe\u0142ni\u0142y nie tylko rol\u0119 ozdobn\u0105, ale tak\u017ce mistyczn\u0105.<\/span><\/p>\n

Zmiana trendu<\/span><\/p>\n

W III wieku p.n.e. Aleksander Wielki podbi\u0142 tereny Babilonu, co spowodowa\u0142o drastyczn\u0105 zmian\u0119 mody. Zapotrzebowanie na z\u0142oto znacz\u0105co wzros\u0142o, gdy\u017c wykonana z niego bi\u017cuteria by\u0142a hitem na ca\u0142ym znanym \u015bwiecie. Grecki styl opanowa\u0142 liczne i odleg\u0142e krainy. Ch\u0119tnie si\u0119gano po bransolety na uda i ramiona, bransoletki noszone parami, z\u0142ote szpilki do ubra\u0144, a tak\u017ce wisiorki, kolczyki i naszyjniki, per\u0142y i emalie inkrustowan\u0105 \u017c\u00f3\u0142tym z\u0142otem, a popularne motywy rze\u017abione w metalu cz\u0119sto inspirowane by\u0142y greck\u0105 mitologi\u0105.<\/span><\/p>\n

Kraina Midasa<\/span><\/h5>\n

Tereny dzisiejszej Turcji niegdy\u015b zajmowa\u0142o pa\u0144stwo o nazwie Frygia. Rozwija\u0142o si\u0119 ono od XII wieku p.n.e., a czas jego rozkwitu przypad\u0142 na pi\u0105ty wiek przed nasz\u0105 er\u0105. Najs\u0142ynniejszym z jej kr\u00f3l\u00f3w by\u0142 oczywi\u015bcie Midas. Legendy traktuj\u0105ce o jego z\u0142otym dotyku wywodz\u0105 si\u0119 z bogactwa jego kr\u00f3lestwa. Wyroby rzemie\u015blnik\u00f3w z Frygii by\u0142y wyj\u0105tkowo bogato zdobione. Na pasach i szpilkach wykonanych z br\u0105zu i mosi\u0105dzu cz\u0119sto przedstawiane by\u0142y sceny obrz\u0119d\u00f3w, bitew i polowa\u0144, a tak\u017ce wizerunki kr\u00f3l\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Pocz\u0105tki Islamu<\/span><\/h4>\n

W czasach odpowiadaj\u0105cych pocz\u0105tkom europejskiego \u015bredniowiecza na Bliskim Wschodzie rozwin\u0105\u0142 si\u0119 Islam. Spisany zosta\u0142 spos\u00f3b \u017cycia Mahometa, kt\u00f3ry znano jako hadisy- czyli zasady post\u0119powania. Sporo z nich traktowa\u0142o o sposobie ubierania si\u0119 m\u0119\u017cczyzn i kobiet. Og\u00f3lnym przekazem by\u0142o zach\u0119cenie do skromno\u015bci, co wi\u0119cej, m\u0119\u017cczyznom zakazano noszenia bi\u017cuterii i obnoszenia si\u0119 bogactwem. Upi\u0119kszanie si\u0119 poprzez ubi\u00f3r pozosta\u0142o kobietom, kt\u00f3re by\u0142y wr\u0119cz zach\u0119cane do dbania o wizerunek.<\/span><\/p>\n

Oko\u0142o X wieku prace filigranowe i granulacyjne by\u0142y na szczycie rzemie\u015blniczych mo\u017cliwo\u015bci. Z\u0142otnictwo sta\u0142o si\u0119 bardzo skomplikowan\u0105 sztuk\u0105. Najpopularniejszym na Bliskim Wschodzie motywem by\u0142 p\u00f3\u0142ksi\u0119\u017cyc otoczony a\u017curowymi, abstrakcyjnymi kszta\u0142tami. Podobnie jak w judaizmie, islam zakazuje bi\u017cuterii przedstawiaj\u0105cej zwierz\u0119ta i ludzi, dlatego te\u017c ch\u0119tnie si\u0119gano po mniej realistyczne projekty. Geometryczne lub pe\u0142ne zawijas\u00f3w ozdoby by\u0142y uzupe\u0142niane kolorowymi kamieniami.<\/span><\/p>\n

\"Misterna<\/p>\n

Czasy nowo\u017cytne<\/span><\/h4>\n

Oko\u0142o XV wieku bi\u017cuteria turecka by\u0142a odzwierciedleniem mieszanki wielu kultur. Widoczne by\u0142y wp\u0142ywy islamu pod postaci\u0105 abstrakcyjnych i filigranowych prac, kt\u00f3re wzbogacone by\u0142y polotem azjatyckich rzemie\u015blnik\u00f3w. Niekiedy mo\u017cna by\u0142o zauwa\u017cy\u0107 bizantyjskie, a p\u00f3\u017aniej renesansowe inspiracje. Ozdoby wykonywano nie tylko z metali i kamieni, ale tak\u017ce z pere\u0142, ko\u015bci s\u0142oniowej i szlachetnych odmian drzew.<\/span><\/p>\n

Stulecia mija\u0142y, a rola bi\u017cuterii w kulturze nie s\u0142ab\u0142a. Wci\u0105\u017c stanowi\u0142a popularn\u0105 form\u0119 prezentu, szczeg\u00f3lnie podark\u00f3w, kt\u00f3re mia\u0142y wyra\u017ca\u0107 mi\u0142o\u015b\u0107. Techniki metaloplastyczne nieustannie si\u0119 rozwija\u0142y, a w mojej opinii do dzi\u015b w rejonie Bliskiego Wschodu mo\u017cna spotka\u0107 najbardziej mistern\u0105, zachwycaj\u0105c\u0105 bi\u017cuteri\u0119 ze z\u0142ota.<\/span><\/p>\n

Symbole bi\u017cuterii bliskowschodniej<\/span><\/h3>\n

Symbolika bi\u017cuterii na omawianym dzisiaj obszarze od wiek\u00f3w ma spore znaczenie. Dzisiaj, motywy te nie zawsze wykorzystywane s\u0105 zgodnie z ich pierwotn\u0105 symbolik\u0105. Symbole z wielu r\u00f3\u017cnych kultur przenikn\u0119\u0142y obecnie do mainstreamu, a wielu konsument\u00f3w wybiera je czysto ze wzgl\u0119d\u00f3w estetycznych.<\/span><\/p>\n

\"Z\u0142ota<\/p>\n

Hamsa<\/span><\/h4>\n

Hamsa<\/a> nazywana bywa r\u0119k\u0105 Fatimy na cze\u015b\u0107 c\u00f3rki Mahometa. Ten amulet w kszta\u0142cie otwartej d\u0142oni jest najpopularniejszy na Bliskim Wschodzie i w Afryce P\u00f3\u0142nocnej, jednak\u017ce obecnie znajdziesz go prawdopodobnie w wi\u0119kszo\u015bci miejsc na \u015bwiecie. Tradycyjnie jest to symbol ochrony przed \u201cz\u0142ym okiem\u201d. Dodatkowo amulet ten mo\u017ce reprezentowa\u0107 b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwo, moc i si\u0142\u0119. Co ciekawe, r\u0119ka Fatimy nie wyst\u0119puje jedynie w bi\u017cuterii, mo\u017cna si\u0119 z ni\u0105 spotka\u0107 w postaci malowide\u0142 \u015bciennych, obraz\u00f3w do domu, a nawet motyw\u00f3w na kaflach.<\/span><\/p>\n

\"Bi\u017cuteria<\/p>\n

Oko proroka<\/span><\/h4>\n

Oko proroka<\/a> opisywane jest tak\u017ce jako nazar lub oko Fatimy. To pochodz\u0105cy z Turcji amulet, kt\u00f3ry podobnie jak r\u0119ka Fatimy, ma chroni\u0107 przed z\u0142ym okiem. Nazwa nazar ma arabskie pochodzenie i oznacza spojrzenie. Oko proroka najcz\u0119\u015bciej jest amuletem wykonanym ze szk\u0142a, ma wygl\u0105d niebieskiej tarczy z koncentrycznymi okr\u0119gami w r\u00f3\u017cnych odcieniach niebieskiego. Obecnie bi\u017cuteria z tym symbolem jest jedn\u0105 z najpopularniejszych pami\u0105tek przywo\u017conych z Bliskiego Wschodu.<\/span><\/p>\n

\"Zawieszka<\/p>\n

Oko Horusa<\/span><\/h4>\n

W ostatnich latach w trendach bi\u017cuteryjnych widzimy stale rosn\u0105c\u0105 popularno\u015b\u0107 motyw\u00f3w pochodz\u0105cych ze staro\u017cytnego Egiptu. Do takich symboli zaliczymy oko<\/a> Horusa, kt\u00f3re bywa nazywane okiem Uad\u017cet i okiem ksi\u0119\u017cycowym. W mitologii dawnych Egipcjan by\u0142 to symbol odrodzenia i powrotu do zdrowia. Prawe oko symbolizowa\u0142o S\u0142o\u0144ce, a lewe Ksi\u0119\u017cyc. Prawe mia\u0142o patrze\u0107 w przysz\u0142o\u015b\u0107, a lewe w przesz\u0142o\u015b\u0107, w po\u0142\u0105czeniu dawa\u0142y szerokie spojrzenie i symbolizowa\u0142y wszechwiedz\u0119.<\/span><\/p>\n

Amulety z okiem Horusa maj\u0105 pomaga\u0107 tym, kt\u00f3rzy czuj\u0105 si\u0119 przyt\u0142oczeni swoim \u017cyciem, potrzebuj\u0105 inspiracji i nowego spojrzenia na \u015bwiat. Dzi\u0119ki oczom Horusa ludzie odnajdywali szcz\u0119\u015bcie, a tak\u017ce mogli \u017cy\u0107 w pe\u0142ni \u015bwiadomie, pozbawieni l\u0119ku.<\/span><\/p>\n

Lewe oko zwane Uad\u017cet symbolizowa\u0142o powr\u00f3t do zdrowia i stawania si\u0119 ca\u0142o\u015bci\u0105. Przekonanie to wywodzi\u0142o si\u0119 z legendy, w kt\u00f3rej Seth wy\u0142upi\u0142 Horusowi oko i poci\u0105\u0142 je na drobne kawa\u0142ki, kt\u00f3re magicznie zros\u0142y si\u0119 w ca\u0142\u0105 ga\u0142k\u0119. Co ciekawe, od tego czasu poszczeg\u00f3lne cz\u0119\u015bci oka Horusa s\u0142u\u017cy\u0142y do zapisywania u\u0142amk\u00f3w.<\/span><\/p>\n

\"Zawieszka<\/p>\n

Skarabeusz<\/span><\/h4>\n

Skarabeusze by\u0142y jednymi z najbardziej rozpoznawalnych symboli staro\u017cytnych Egipcjan. Wykorzystywano je zar\u00f3wno do tworzenia amulet\u00f3w, jak i podczas celebracji pogrzebowych. Skarabeusz by\u0142 symbolem boga s\u0142o\u0144ca Khepri, kt\u00f3ry codziennie wtacza\u0142 s\u0142o\u0144ce nad horyzont. W\u0142a\u015bnie dlatego kojarzono skarabeusze z odrodzeniem, regeneracj\u0105 i ochron\u0105 w za\u015bwiatach. Amulety skarabeuszy pocz\u0105tkowo wykonywano z kamienia, p\u00f3\u017aniej zacz\u0119to produkowa\u0107 je z fajansu i metali szlachetnych.<\/span><\/p>\n

\"Zawieszka<\/p>\n

Lotos<\/span><\/h4>\n

Kwiaty lotosu by\u0142y jednym z najwa\u017cniejszych symboli w religii staro\u017cytnego Egiptu. Uwa\u017cano, \u017ce lotos przedstawia s\u0142o\u0144ce, odrodzenie i regeneracj\u0119. Kwiaty te znajdziemy w ka\u017cdej formie egipskiej sztuki, a bi\u017cuteria nie pozostaje tu wyj\u0105tkiem. Talizmany z kwiatem lotosu by\u0142y noszone szczeg\u00f3lnie cz\u0119sto przez faraon\u00f3w ze wzgl\u0119du na domniemane w\u0142a\u015bciwo\u015bci lecznicze i regeneracyjne.<\/span><\/p>\n

\"Ankh<\/p>\n

Anch<\/span><\/h4>\n

Anch, czy te\u017c ankh nazywany te\u017c egipskim krzy\u017cem to hieroglif oznaczaj\u0105cy \u017cycie. Pierwotnie by\u0142 symbolem p\u0142odno\u015bci, a jego kszta\u0142t przypomina nieco symbol kobieco\u015bci \u2640. Wed\u0142ug niekt\u00f3rych oba te kszta\u0142ty maj\u0105 kojarzy\u0107 si\u0119 z kobiecym \u0142onem, jednak\u017ce osobi\u015bcie nie dostrzegam tu podobie\u0144stwa. Ankh to symbol zapewniaj\u0105cy dostatnie \u017cycie doczesne, ale te\u017c \u017cycie wieczne. Amulet ten mia\u0142 nawet moc ochrony w za\u015bwiatach.<\/span><\/p>\n

\"Hilal<\/p>\n

Hilal<\/span><\/h4>\n

Ksi\u0119\u017cyc odgrywa znaczn\u0105 rol\u0119 w islamie, poniewa\u017c ca\u0142a religia skupia si\u0119 wok\u00f3\u0142 kalendarza ksi\u0119\u017cycowego. P\u00f3\u0142ksi\u0119\u017cyc znany jako Hilal okre\u015bla zar\u00f3wno koniec, jak i pocz\u0105tek miesi\u0119cy islamskich. Motyw ksi\u0119\u017cyca cz\u0119sto pojawia si\u0119 w sztuce i poezji islamskiej, a liczne imiona \u017ce\u0144skie pochodz\u0105 od tego cia\u0142a niebieskiego. Nic wi\u0119c dziwnego, \u017ce ksi\u0119\u017cyc tak cz\u0119sto pojawia si\u0119 w bi\u017cuterii bliskowschodniej.<\/span><\/p>\n

Bi\u017cuteria Bliskiego Wschodu wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie<\/span><\/h3>\n

W bi\u017cuterii bliskowschodniej wci\u0105\u017c wida\u0107 wyra\u017ane wp\u0142ywy historii i tradycji. Jednak\u017ce dzisiejsze prace s\u0105 cz\u0119sto znacznie prostsze, zawieraj\u0105 mniej koralik\u00f3w i s\u0105 wygodniejsze w codziennym noszeniu. Nie znaczy to jednak, \u017ce wsp\u00f3\u0142czesna bi\u017cuteria Bliskiego Wschodu nie jest misternie zdobiona.<\/span><\/p>\n

W arabskim \u015bwiecie bi\u017cuteria jest bardzo silnie kojarzona z bogactwem. Zdecydowanie dominuj\u0105 z\u0142ote akcesoria z r\u00f3\u017cnymi akcentami kolorystycznymi. Popularno\u015bci\u0105 ciesz\u0105 si\u0119 filigranowe projekty, nierzadko uzupe\u0142nione kolorowymi kamieniami szlachetnymi. Cz\u0119sto spotka\u0107 mo\u017cemy motyw monetki i arabskiej kaligrafii. Bi\u017cuteria jest na og\u00f3\u0142 wyrazista. Nawet minimalistyczne wzory wzbogacaj\u0105 ciekawe tekstury.<\/span><\/p>\n

Spodoba\u0142 Ci si\u0119 ten wpis? Przeczytaj wi\u0119cej naszych post\u00f3w!<\/span><\/h4>\n