Ceramika – historia i sposoby jej wykorzystania 馃嵂

Ceramika – historia i sposoby jej wykorzystania 馃嵂

Ceramika to niezwykle szerokie poj臋cie. Niekt贸rym kojarzy si臋 z porcelan膮, innym z surowymi naczyniami, a mi pierwsze na my艣l przychodz膮 koraliki ceramiczne. W rozumieniu tradycyjnym ceramik膮 nazywamy wyroby powsta艂e w wyniku wypalania gliny.聽 Nazwa ceramiki pochodzi z greki, gdzie keramos oznacza ziemi臋, lub glin臋. W tym po艣cie poznasz histori臋 ceramiki, a tak偶e sposoby jej obr贸bki.

Ceramika na kartach historii

Ceramika to pierwsza sztuka funkcjonalna, kt贸ra pojawi艂a si臋 w paleolicie po malowaniu cia艂. Podobnie jak malarstwo jaskiniowe i inne rodzaje sztuki prehistorycznej, wykorzystanie ceramiki by艂o odzwierciedleniem warunk贸w socjoekonomicznych. Co ciekawe, chocia偶 mo偶emy snu膰 domys艂y, nie mamy poj臋cia, w jaki spos贸b wykorzystywano pierwotne garnki. Da艂y one now膮 mo偶liwo艣膰 zbierania, gotowania, przechowywania i spo偶ywania 偶ywno艣ci. Jednak偶e brakuje twardych dowod贸w 艣wiadcz膮cych o konkretnym wykorzystaniu.

Ceramiczne wazy chi艅skie

Chi艅skie pocz膮tki ceramiki

Wed艂ug dowod贸w archeologicznych ceramika po raz pierwszy pojawi艂a si臋 w Azji Wschodniej, sk膮d po tysi膮cu lat rozprzestrzeni艂a si臋 na Bliski Wsch贸d i basen Morza 艢r贸dziemnego. Najprawdopodobniej chi艅skie pocz膮tki ceramiki spowodowane by艂y panuj膮cymi tam warunkami klimatycznymi, w czasach gdy by艂o tam wyj膮tkowo zimno. Gotowanie 偶ywno艣ci by艂o niezb臋dne w surowym klimacie, st膮d wynalazek naczy艅 umo偶liwiaj膮cych obr贸bk臋 termiczn膮.

Co wi臋cej, w Chinach do艣膰 艂atwo o surowce niezb臋dne do wyrobu ceramiki takie jak glina, kaolin, skalenie i kwarc. Du偶a populacja chin to dodatkowy czynnik sprzyjaj膮cy wynalezieniu ceramiki. Zagadk膮 jednak pozostaje, dlaczego chi艅ska sztuka wyrobu ceramiki tak znacznie wyprzedza europejskie odpowiedniki.

Ceramika rozprzestrzenia si臋 poza Chiny

Mi臋dzy 18 000, a 12 000 r. p.n.e. sztuka garncarska rozprzestrzeni艂a si臋 na kontynentaln膮 Azj臋 Wschodni膮. P贸藕niej zaw臋drowa艂a do Japonii, Persji, Afryce, na Bliskim Wschodzie, a偶 w ko艅cu dotar艂a do Ameryki P贸艂nocnej i Po艂udniowej w 5500 roku p.n.e. Niestety do dzi艣 nie mamy pewno艣ci, czy sztuka ta zosta艂a niezale偶nie odkryta w wielu miejscach, czy zosta艂a przeniesiona z Chin.

Jomon- prehistoryczna ceramika Japo艅ska

Jomon po japo艅sku oznacza 鈥瀢zorzysty sznur鈥, to nazwa najstarszej ceramiki, zaraz po chi艅skiej. Okre艣lenie tej ceramiki wywodzi si臋 ze sposobu ozdabiania naczy艅. Ko艂o garncarskie by艂o nieznane Japo艅czykom- swoje naczynia wyrabiali oni r臋cznie. Co ciekawe 艂膮czyli oni glin臋 z takimi materia艂ami jak mika, o艂贸w, w艂贸kna i pokruszone 艂upiny. Nast臋pnie formowano naczynie z u偶yciem prostych narz臋dzi, by finalnie wypali膰 je w ognisku.

G艂贸wn膮 funkcj膮 ceramiki Jomon by艂o przechowywanie 偶ywno艣ci. Jednak偶e naukowcy odkryli, 偶e naczynia te bywa艂y wykorzystywane do przechowywania zw艂ok niemowl膮t i ma艂ych dzieci. Niekt贸re od艂amy tej sztuki skupia艂y si臋 na tworzeniu naczy艅 rytualnych, a tak偶e figurek przypominaj膮cych ludzi.

Ceramika Bliskiego Wschodu

Bliski Wsch贸d by艂 ostatnim przystankiem przed Europ膮. Tam oko艂o 6000 r. p.n.e. powstawa艂y pierwsze piece garncarskie, pocz膮tkowo opalane drewnem, a p贸藕niej wy艂o偶one kamieniem. Taka innowacja pozwoli艂a na znacznie wy偶sz膮 temperatur臋 wypalania naczy艅, dzi臋ki czemu by艂y one trwalsze i niezawodne. Zacz臋to produkowa膰 te偶 p艂ytki pod艂ogowe, dachowe, a tak偶e rze藕by z terakoty. Popyt na te produkty znacz膮co wzr贸s艂 od czasu wynalezienia ko艂a garncarskiego, kt贸re umo偶liwi艂o szybsze tworzenie ceramiki.

Projekty bliskowschodnie by艂y od pocz膮tku zdobione. Najpierw malowano je czerwonawymi barwnikami, najcz臋艣ciej w linie. P贸藕niej w Syrii wprowadzono wi臋cej koloru, motywy geometryczne i zwierz臋ce. P贸藕niejsza sztuka mezopotamska sta艂a si臋 wysoce wypolerowan膮, monochromatyczn膮 i sk膮po dekorowan膮 sztuk膮.

Ceramika w Europie

Ceramika przyby艂a do Europy z Bliskiego Wschodu, w 7 tysi膮cleciu p.n.e. Syria i Irak to miejsca, z kt贸rych do Grecji przyby艂y techniki wyrobu ceramiki. Z Grecji rozprzestrzeni艂a si臋 w ca艂ym basenie Morza 艢r贸dziemnego, a stamt膮d na Ba艂kany i pozosta艂膮 cz臋艣膰 Europy. Mia艂o to miejsce mi臋dzy 6000 a 4500 r. p.n.e.

Prehistoryczni i staro偶ytni Grecy osi膮gn臋li absolutne mistrzostwo w produkcji oraz dekoracji waz, amfor i innych przedmiot贸w. Geometryczne wzory i morskie dekoracje kr贸lowa艂y na pocz膮tku. Jednak偶e wraz z rozwojem garncarstwa pojawia艂y si臋 postaci czarne i czerwone, z kt贸rymi obecnie kojarzymy staro偶ytne naczynia gliniane.

Afryka艅ska ceramika

Prawdopodobnie najbardziej znan膮 afryka艅sk膮 ceramik膮 jest egipski fajans. Powstawa艂 on poprzez zmia偶d偶enie kryszta艂贸w kwarcu lub piasku z wapieniem, magnezem, potasem, sodem i tlenkiem miedzi. Powstawa艂a w ten spos贸b pasta, kt贸r膮 nast臋pnie formowano w kszta艂ty i wypalano. Podczas podgrzewania fajans twardnia艂 i rozwija艂 jasne, 偶ywe kolory ze szklistym po艂yskiem. Egipskie s艂owo fajans oznacza 艣wieci膰, a ceramika fajansowa uwa偶ana by艂a za odzwierciedlenie 艣wiat艂a nie艣miertelno艣ci.

Powstanie porcelany

Porcelana r贸wnie偶 jest chi艅skim wynalazkiem. Chi艅scy mistrzowie dopracowywali metody wysokotemperaturowej obr贸bki ceramiki, a偶 w ko艅cu stworzyli prawdziw膮 porcelan臋. Dokonano te偶 post臋p贸w w produkcji glazury o wysokiej wydajno艣ci. Na pocz膮tku drugiego wieku naszej ery zacz臋to wytwarza膰 szkliwo. Zacz臋to u偶ywa膰 r贸偶nych pigment贸w, eksperymentowa膰 z form膮 ceramiki. Mia艂o to miejsce szczeg贸lnie w tworzeniu naczy艅 ceremonialnych i pogrzebowych.

Nowoczesna ceramika stylizowana na pot艂uczone naczynia

Jakie s膮 rodzaje ceramiki

Wyr贸偶niamy trzy rodzaje materia艂贸w produkowanych z gliny, jest to ceramika, kamionka, oraz porcelana. Klasyfikuje si臋 je w zale偶no艣ci od u偶ywanej gliny, a tak偶e temperatury wypalania.

Ceramika

Jest najstarszym i naj艂atwiejszym typem, chocia偶 brzmi to, jak mas艂o ma艣lane. Jest najbardziej mi臋kka, ogrzewana w najni偶szej temperaturze (1000-1200 鈩). Nale偶膮 do niej prehistoryczne naczynia, staro偶ytny fajans i wsp贸艂czesne materia艂y. Tradycyjna ceramika zazwyczaj jest w ziemistych kolorach br膮zu i czerwieni.

Kamionka

Kamionka to g臋stszy rodzaj ceramiki, kt贸ra wypalana jest mi臋dzy 1100, a 1300 鈩. Co wi臋cej, kamionk臋 zazwyczaj powleka si臋 szkliwem ze sproszkowanego szk艂a, po czym ponownie wypala w wy偶szej temperaturze. Taki proces powoduje, 偶e szkliwo stapia si臋 z glinianym szkieletem, tworz膮c nieprzepuszczaln膮 powierzchni臋. Kolory kamionki wahaj膮 si臋 od szarego a偶 do seledynu.

Naczynia z chi艅skiej porcelany

Porcelana

Chi艅ska porcelana to jej najcenniejszy i najwy偶szej jako艣ci wariant. Powstaje z mieszanki glinki kaolinowej ze skaleniem i kwarcem w 920-980鈩 je偶eli s膮 to wyroby nieszkliwione. Szkliwiona porcelana wypalana jest w 1280- 1460 鈩! Jest delikatniejsza ni偶 kamionka i jest charakterystycznie p贸艂przezroczysta, gdy trzymana pod 艣wiat艂o. Szkliwo porcelany cz臋sto jest bia艂e z kolorowymi kontrastuj膮cymi kolorami. Najbardziej klasyczne po艂膮czenie powsta艂o w Chinach i jest to bia艂a porcelana z niebieskimi dekoracjami.

Makabryczn膮 odmian臋 porcelany stanowi tak zwana porcelana kostna. Wytwarzano j膮 ze spopielonych ko艣ci byd艂a zmieszanych z kaolinem i skaleniem. Powsta艂a ona聽 w pierwszej po艂owie XVIII wieku, jednak wtedy nie odnios艂a sukcesu komercyjnego. Dopiero kilkadziesi膮t lat p贸藕niej przeprowadzono udan膮 finansowo produkcj臋. Porcelana kostna wyr贸偶nia si臋 wysokim poziomem bieli i przejrzysto艣ci. Charakteryzuje j膮 r贸wnie偶 du偶a wytrzyma艂o艣膰 mechaniczna. Ku mojemu zdziwieniu jest ona produkowana do dzi艣.

Formy do naczy艅 ceramicznych

Jak wykorzystywana jest ceramika

Ceramika nale偶y do materia艂贸w in偶ynierskich, jest odporna na dzia艂anie wysokich temperatur i czynnik贸w chemicznych, a tak偶e ma dobre w艂a艣ciwo艣ci mechaniczne, izolacyjne i du偶膮 twardo艣膰. Co wi臋cej, ceramika porowata wykazuje wytrzyma艂o艣膰 r贸wn膮 stali, stopom, czy kamieniom. Ceramika in偶ynierska to jeden z najtwardszych po diamencie materia艂贸w na 艣wiecie.

W przemy艣le ceramika ma niezliczone zastosowania. U偶ywa si臋 jej w budownictwie, hutnictwie, elektronice, transporcie, a nawet w przemy艣le kosmicznym! Wytwarza si臋 z niej materia艂y ogniotrwa艂e, maty ceramiczne, ceg艂y izolacyjne, niewielkie piece grzewcze, kleje, czy r臋kawice ochronne. Co wi臋cej, praktycznie w ka偶dym domu znajdziemy ceramiczne naczynia, garnki, czy dekoracje. Ceramika ma te偶 szerokie zastosowanie w medycynie. Tworzy si臋 z niej elementy protez staw贸w biodrowych, stawy kolanowe, czy protezy z臋bowe.

Fajans, kamionka, porcelana i ich zastosowanie

Z fajansu i porcelany wyrabia si臋 nie tylko naczynia, ale i du偶ej wytrzyma艂o艣ci sprz臋t laboratoryjny. Cechuj膮 si臋 one du偶膮 wytrzyma艂o艣ci膮 mechaniczn膮. Co wi臋cej, s膮 bardzo odporne na dzia艂anie czynnik贸w chemicznych i s膮 nieprzepuszczalne. Kamionka r贸wnie偶 jest niesamowicie wytrzyma艂a. Do tego wyr贸偶nia j膮 znaczna odporno艣膰 na dzia艂anie kwas贸w. Wykorzystywana jest w budowie kanalizacji, naczy艅, p艂ytek posadzkowych i 艣ciennych.

R臋cznie robione koraliki ceramiczne

Jak powstaj膮 r臋cznie robione koraliki ceramiczne

Surowcem do wytwarzania koralik贸w ceramicznych jest glinka porcelanowa. Najpierw trzeba zadba膰 o stan gliny, co robi si臋 poprzez uderzanie surowcem o p艂ask膮 powierzchni臋 przykryt膮 szmatk膮, kt贸ra wch艂onie nadmiar wilgoci. Nast臋pnie roluje si臋 glin臋 w niewielkie wa艂eczki r贸wnej 艣rednicy. P贸藕niej nale偶y poci膮膰 wa艂eczki na r贸wne fragmenty, z ka偶dego fragmentu powstanie osobny koralik.

Gotow膮, podzielon膮 na porcje glink臋 nawija si臋 na drewniane patyczki, kt贸re warunkuj膮 艣rednic臋 koralika. Tak nawini臋ty surowiec mo偶na formowa膰 w dowolny kszta艂t kulki, oliwki, a nawet kosteczki! Ukszta艂towane koraliki musz膮 wyschn膮膰 przez oko艂o p贸艂 godziny. P贸藕niejszy proces schni臋cia nast臋puje po 艣ci膮gni臋ciu koralika z patyczka.

Po oczyszczeniu i wysuszeniu paciork贸w umieszcza si臋 je w piecu celem ich pierwszego wypalenia. Koraliki mog膮 przylega膰 do siebie, a nawet by膰 umieszczone w jednym pojemniku. Pierwsze wypalanie odbywa si臋 w temperaturze 1101 鈩, po czym koraliki musz膮 dok艂adnie wyschn膮膰. Proces ten trwa oko艂o 24 godzin. Nast臋pnie koraliki s膮 gotowe do szkliwienia.

Ka偶dy koralik pokryty jest dwiema lub trzema warstwami podk艂adu, na co nak艂ada si臋 dwie warstwy przezroczystego szkliwa. Po wyschni臋ciu, oczyszczeniu i kontroli koraliki gotowe s膮 do drugiego wypalania. Podczas tego procesu koraliki nale偶y zawiesi膰 na drutach, aby unikn膮膰 ich stykania si臋. Po wypaleniu pozostaje otworzy膰 piec i czeka膰 na ostudzenie si臋 koralik贸w i cieszy膰 si臋 z gotowego produktu.

Ceramika raku

To wyj膮tkowa japo艅ska technika wytwarzania ceramiki. Wypala si臋 j膮 w niekontrolowanej temperaturze, tak zwanym 偶ywym ogniu, na przyk艂ad na ognisku w wykopanej jamie. Rozpalone do czerwono艣ci naczynia s膮 wyci膮gane specjalnymi szczypcami. Nast臋pnie naczynia s膮 poddawane redukcji, czyli obni偶ana jest ich temperatura poprzez zanurzenie w wodzie, trocinach lub w trawie. Metody te odciskaj膮 swoje 艣lady na naczyniach, co nadaje im swoistego charakteru.

Szkliwa wykorzystywane w ceramice raku cz臋sto zawieraj膮 domieszki tlenk贸w metali, przez co ceramika ma ciekawe efekty mieni膮cych si臋 barw, Z ceramiki raku najcz臋艣ciej wytwarzano naczynia do ceremonialnego picia herbaty. Dzisiaj jednak wykorzystuje si臋 z niej r贸wnie偶 pi臋kn膮 i nietuzinkow膮 bi偶uteri臋.

Spodoba艂a Ci si臋 lektura? Kontynuuj odkrywanie bloga manzuko.com

 

Najmniej artystyczna dusza ca艂ej rodziny z zami艂owaniem do nauki wszystkiego, co bardziej lub mniej potrzebne. Chaotyczna, g艂o艣na i niezaprzeczalnie gadatliwa. Uwielbia czyta膰 ksi膮偶ki, gra膰 w plansz贸wki i rozmawia膰 z lud藕mi, nie pogardzi te偶 okazyjnym 鈥瀝z膮dzeniem si臋". Obecnie studiuje medycyn臋 z nadziej膮 na zostanie neonatologiem. Pasj臋 do gotowania 艂膮czy z mi艂o艣ci膮 do dbania o bliskich. W niemal ka偶dej chwili 偶ycia ma przy sobie kubek lub butelk臋 z dowolnym rodzajem herbaty.

Leave a reply

Tw贸j adres email nie zostanie opublikowany. Pola, kt贸rych wype艂nienie jest wymagane, s膮 oznaczone symbolem *

Show Buttons
Hide Buttons